• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Moğlova Kemeri

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,583
Puanları
83
#1
MOGLOVA KEMERİ


İstanbul'da Alibey deresi üzerinde yer alan Osmanlı su kemeri.

İstanbul'a su getirmek için Mimar Si*nan tarafından planlanan Kırkçeşme te*sislerinin bir parçası olup Kemerburgaz'*dan yaklaşık4 km. kadar güneybatıda Ali bey deresinin (Kydaros) üzerine inşa edil*miştir. Saadi Nazım Nirven kemerin adı*nın Moğol Ağa'dan geldiğini düşünürken 1542-1550 yılları arasında İstanbul'u zi*yaret eden Pierre Gylli (Gyliius). Aiibey de*resine halk arasında Makhleva denildiğini yazar. Bu kelimenin daha sonra Moğlova (Mağiova) şeklini almış olması daha muh*temeldir. Tezkiretü'l-ebniye'de keme*rin adı Moğlova, Tezkiretü'î-bünyân'da ise Muallakkemer şeklinde kaydedilmiş*tir. Önceleri bir Bizans kemeri şeklinde ta*nıtılmaya çalışılmışsa da gerek tezkire*lerden gerekse inşa tekniğinden anlaşıl*dığına göre kesin biçimde bir Osmanlı yapısıdır. Kırkçeşme tesislerinin yapımı ta*mamlandıktan sonra. 971 (1563) yılı Ey*lülünde meydana gelen selde büyük zarar gören bu ve diğer bazı kemerler Mimar Sinan tarafından yeniden yapılmıştır.

Kırkçeşme isâlesinin ana galerisi Moğ*lova Kemeri'nin en üstünden geçer. Gale*rinin su ile temasta bulunan bölümü su geçirmez bir sıva ile kaplanmış, üzeri sal taşları ile beşik tonoz çatı şeklinde örtül*müş, yanlarına saçaklar yapılmıştır. Su*yun kemere giriş yerinden itibaren 50,65 metrelik bölümü trapez kesitli duvar ola*rak inşa edilmiş, fazla suların taşabilmesi için de bir dolu savak yapılmıştır. Moğlo*va Kemeri'nin tepe uzunluğu 258 metre*dir. Orta bölümünde alt ve üst katlarda dörderden sekiz büyük göz. yanlarda da dörderden sekiz göz vardır. Beş ayağın üzerinde üçerden on beş hafifletme gö*zü ile çok ilginç bir yapıya sahiptir. Yaya geçidinin giriş ve çıkış yerleri olan iki kü*çük gözle beraber Moğlova Kemeri'nin üzerinde toplam otuz üç göz bulunmak*tadır. Alt taraftaki büyük gözlerin sivri kemerlerinin oturduğu üzengi taşının üs*tünden galerinin çatısının tepesine kadar olan yükseklik 28,21 metredir. Tezkire-tü'l-bünyân'da Moğlova Kemeri'nin te*melinin derinliği 18 zira (1 3,6 m.] olarak verilmiştir. Ancak dere yatağı zamanla dolduğu için bu derinliğin hangi nokta*dan itibaren alınacağı belli değildir. Te*meldeki son genişleme üzengi taşından itibaren 5,30 m. aşağıda olduğuna göre temel derinliği bu noktadan itibaren alı*nırsa Moğlova Kemeri'nin temelden yük*sekliği 47,11 m. olur. Bu yükseklik on altı katlı bir binanın yüksekliğine tekabül eder.

Su kemerlerinde trapez kesitli duvar*lar ve ayaklar ilk defa Mimar Sinan tara*fından yapılmış, hem yatay kuvvetlere dayanıklı hem de zarif bir sistem gelişti*rilmiştir. Moğlova Kemeri'nde ise alınan tedbirler çok daha ilginçtir. Üst kemerler*de duvar kalınlığı 3,05 m., alt kemerler*de 4,5 metredir. Bu yükseklikte bir yapı*nın deprem ve rüzgâr gibi yatay kuvvetle*re dayanması imkânsızdır. Mimar Sinan, kemer ayaklarını aşağıya doğru iki ayrı piramit biçiminde genişleterek stabiliteyi sağlamış, ayakların ortalarına üçer kemer yerleştirip bunları hafifletmiş, fevkalâde zarif fakat sağlam bir şaheser meydana getirmiştir. Alttaki dört büyük kemerin açıklığı 17,50 m., üsttekilerin 13,45 met*redir. Bu inşa tarzı bugünkü statik bilgi*lerine de tamamen uygundur. Ayrıca ke*merlerin yatay kuvvetleri ayaklar içerisin*de yapılan bağlantılarla karşılanmıştır. Yanlardaki kemerlerin açıklıkları 4,5 m. civarındadır. Ayak kalınlığı aşağıya doğru piramit şeklinde genişleyerek üst katta 7,70 m., selyaranların üzerinde 10,70 m. olmakta, temelde ise 17,70 metreye ulaş*maktadır. Buna rağmen yapılan genişle*me kemerde hiçbir hantallık meydana ge*tirmemiş, çok zarif, dantele gibi görünen eşsiz bir mühendislikr mimarlık âbidesi ortaya çıkmıştır. Küçük kemerlerin bu*lunduğu bölgede de duvar kalınlığı aşa*ğıya doğru arttırılarak deprem ve rüzgâr kuvvetlerine dayanıklı trapez kesitli bir konstrüksiyon uygulanmıştır. Birçok sa*nat severden gelen itirazlara rağmen Os*manlı dönemi Türk sanatının sivil mima*ride bir şaheseri olan bu su kemerinin ba*raj gölü içinde kalması önlenemediğin*den Moğlova Kemeri günümüzde alt ta*rafında yapılan Alibey Barajı dolayısıyla üzengi taşına kadar su altında kalmıştır.


Bibliyografya :


TSMA, E., nr. 12005 (zabıtname); Sâî. Yapı*lar Kitabı, Tezkİretü'l-bünyân ue Tezkiretü'l-eb-n;ye(nçr. Hayati Develî-Samih Rıfat], istanbul 2002, s. 55, 146-147; a.mlf.. Tezkiretü'l-ebni-ye, s. 109; Tuhfelü'l-mİ'mârİn (nçr. Rıfkı Melûl Meriç, Mimar Sinan, Hayatı, Eserleri I: Mimar Sinan'ın Hayalına, Eserlerine Dair Metinler içinde], Ankara 1965, s. 42; R Gyllius, De Bos-pora Thracio, Lyon 1561, s. 68-73; K. O. Dal*man. Der Valens~Aquadukt in Konstantinopel, Bamberg 1933, tür.yer.; Saadi Nazım Nirven, is*tanbul Sulan, İstanbul 1946, s. 79, 96-97; Kâ*zım Çeçen, istanbul'da Osmanlt Deurİ'ndekİ Su Tesisleri, İstanbul 1984, s. 54-71; a.mlf., "Seld-schukische und Osmanische Talsperren", His-torische Talsperren, Verlag 1987, s. 276-295; a.mlf.. Mimar Sinan ue Kırkçeşme Tesisleri, İs*tanbul 1988, s. 27, 39, 43, 46-48, 117-126; Ap-tullah Kuran, Mimar Sinan, İstanbul 1986, s. 244, 405; R. Anhegger. "Eyyûbî'nin Menâkib-ı Sultan Süleyman'ı", TD, I (!949), s. 119-138.


 
Üst Alt