• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Modava

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,582
Puanları
83
MODAVA


Romanya'da tarihî bir kale ve idarî bölge.


Romanya'nın Sırbistan sınırına çok ya*kın bir kesiminde Tuna nehrinin sol kıyı*sında bulunur. Osmanlı döneminde Tı-mışvar (Tİmİşoara) beylerbeyliğine bağlı bir sancak ve kaza merkeziydi. Romanya topraklarında tek Osmanlı darphânesi de burada yer alıyordu. Modava ismi Batı kaynaklarında geçmez. Burası Osmanlı belgelerine göre İstanbul'dan on sekiz günlük mesafede Banat'ta, Caraş-Seve-rin ilinde bugünkü Moidova Veche'nin ye*rinde bulunuyordu. Moidova Veche'nin ci*varındaki dağlara Sırplar Mudâva, Ro-menler ise Muntü Mudâvei derler. Ayrıca Romenler Mudâva yanında Mudaua şek*lini de kullanırlar. Türkler ise burayı Mo*dava (Mudova) diye andılar. Moidova Veçhe bugün Romanya-Sırbistan sınırında yer almaktadır.

Modava bölgesi Tuna nehrinin kontro*lü açısından stratejik öneme sahipti. Çok tehlikeli olan Demirkapı [1438] dar geçidinden önceki nor*mal gemi ulaşımı için Modava Moidova Veçhe en son noktaydı. Modava'nın kar*şısında Sırbistan'da ve Tuna'nın diğer kıyı*sında Güvercinlik (Golubac) Kalesi bulunu*yordu. Osmanlılar 927'de (1521] Belgrad'ı alıp ertesi yıl Modava yakınındaki Orşova Kalesi'ni zaptettiler. Modava'nın bu sıra*da Osmanlılar'm eline geçip geçmediği bilinmemektedir. Burası muhtemelen Tı-mışvar Banatı'nın 959'da (1552) fethinin ardından tam olarak Osmanlı kontrolüne girmiştir. Modava'nın Fâtih Sultan Meh-med tarafından alındığı görüşü ise yanlıştır.

Tımışvar Banatı'nın fethi, 948 (1541) yılında Rumeli Beylerbeyi Sokullu Meh-med Paşa'nın kumandası altında başla*yıp 959'da 1552 ikinci vezir ve serdar Ah-med Paşa'nın kumandası altında tamam*lanmıştır. Bir aylık muhasaradan sonra 4 Şaban 959'da [1439] Tımış-var'ın ele geçirilmesinin ardından bu böl*gede Modava sancağı oluşturulmuştur. Modava sancağı eski Macar "Haram" Kontluğu'nun yerinde kurulmuştur.[1440] Modava, kendisiyle aynı adı taşıyan hem sancağın hem kazanın (nahiye) merkezi durumun*daydı. 966 (Î559) ve 980 (1572) yıllarına ait Osmanlı belgelerinde "Modava barka-nfndan bahsedilmesi [1441] buranın askeri bir istihkâm özelliği gösterdiğine işaret eder. Nitekim 1559'da Modava Kalesi diz-darlığına bir tayin yapıldığı hakkında ka*yıtlara rastlanmaktadır. Hacı Mehmed adlı bu dizdar, "kendi akçesiyle Modova nâm madenin ihyasına kadir olduğu" ge*rekçesiyle tayin edilmişti.[1442] 987 (1579) tarihli mufas*sal deftere göre Modava Kalesi'nde ve va*roşunda otuz üç müslüman sivil hanesi ya*nında otuz sekiz azeb, yirmi iki martolos ve on hâne hıristiyan mevcuttu.[1443] Bu rakam*lara göre Modava'da 500-600 kişi yaşıyor*du. Bu durum Modava'nın madenci ka*sabası olarak Türk nüfusunca iskân edil*diğini gösterir. Kasabanın önemi burada oluşturulan darphâne ile daha da arttı. Nitekim Kanunî Sultan Süleyman'ın 1566'-daki Sigetvar seferi hazırlıkları sırasında Tuna kıyısında olan ve cepheye yakın bu*lunan Modava'da geçici bir darphâne kur*ma karan alınmıştı. Böylece işletmeye açılan Modava Darphânesi'nin 980'de (1572) yeniden faaliyete geçmesi için tek*lifte bulunuldu.[1444] Bölgede bol miktarda yabancı para do*laştığından bunların toplanarak sağlam ayarlı Osmanlı akçeleri haline getirilmesi düşüncesi de bu darphânenin yeniden fa*aliyete geçirilme teklifinde etkili olmuştu. Teklif edilen iltizam tutan (350.000 akçe), diğer mühim Osmanlı darphâneleri olan Serez ve Sidrekapsi'nin iltizamından (991/ 1583 yılında 120.000 akçe) çok daha bü*yüktü ve Edirne'ninkini dahi (993/1585 yılında 310.000 akçe) geride bırakıyordu. Fakat uzak bir yer olduğu için Modava'nın iyi bir şekilde kontrol edilemeyeceği ge*rekçesiyle bu teklif kabul edilmedi.

Geçici bir süre için çalıştığı anlaşılan Modava Darphânesi'nde altın ve gümüş paralar basılmıştır. Kanunî Sultan Süley*man adına darbedilen altın sikkenin bir yüzünde hükümdarın adı, Modava ismi ve padişahın cülus tarihi yer alır. Roman*ya ve Yugoslava'da çeşitli definelerde bu*lunan Modava paralan günümüzde bu ülkelerin ve Amerika Birleşik Devletleri'-nin bazı devlet müzelerinde ve özel kolek*siyonlarda yer almaktadır.

Osmanlı hâkimiyeti altında bir idari merkez olarak varlığını uzun süre devam ettiren Modava XVIII. yüzyıl başlarında önemini kaybetti. Özellikle 1699'daki Kar-lofça Antlaşmasından sonra sınır hattın*da kaldığından Osmanlı savunma planla*rının dışında tutuldu, 1700-1712 yılların*da buraya herhangi bir sancak beyi tayin edilmedi. Nihayet 1718'de Pasarofça Ant-laşmasfyla Avusturya'ya bırakıldı. 1718-1918 yıllan arasında Avusturya'nın elinde kalan Modava Kalesi yeniden inşa edildiy*se de bugün harap haldedir. Kale tarihî eser olarak ilân edilmiş olup günümüzde Moldova Veçhe Müzesi'nin koruması al*tındadır. XVI. yüzyıldaki Osmanlı fetihle*rinden itibaren 1718"e kadar burada Türk ve müslüman nüfusu bulunmaktaydı. An*cak günümüzdeki Moldova Veche'de Türk nüfusu yoktur.



Bibliyografya :


BA, MD, nr. III, s. 109, hk. 279, 289; nr. XIX, s. 199; "(974/1566) Tarihli Kânunnâme-i Re'â-yâ-yi Livâ-iTfemeşvar ve Modava", Documente turceşü Priuind Istorla Romaniei (ed. Mustafa A. Mehmedi, Bucureşti 1976, I, 113-114; I. lor*dan, Toponimia romîneasca, Bucureşti 1963, s. 437, 478; M. Guboğlu, Cronıci turceşti Prîuİnd Tarile Române, Bucureşti 1974, II, 115;Ayverdi. Aurupa 'da Osmanlı Mimari Eserleri I, s. 60-65; V. lonita, Nüme de locuri din Banat, Timişoara 1982, I, 51; Ahmet Akgündüz, Osmanlı Kanun*nâmeleri ue Hukukî Tahlilleri, İstanbul 1994, VII, 120-125; M. Maxim v.dğr.. "Mudava-Ie seul atelier monetaire en Roumanie", Histoire eco-nomiçue et sociale de l'Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960): Actes du sixieme congres International tenu â Aix-en-Prouence du V au 4juillet 1992 (ed. D. Panzac), Paris 1995, s. 227-233; M. Maxim, "O lupta monetara in sec.al XVI-lea: Padişahı contra aspru", Cercetari Mumlsmatice, V, Bucureşti 1983, s. 129-152; a.mif., "Teritorii româneşti sub administratie otomana in secolul al XVl-lea", Reoista de İs-îorie, XXXVI/8, Bucereşti 1983, s. 802-817; XXXVl/9 (I9S3). s. 879-890; E. Nicolae, "Aspres ottomans de Mudava en Moldavie", AV/. Inier-nationaler üumlsmaticher Kongress Berlin 1997: Akten-Proceeding- Actes (ed. B. Kluge-

B. Weisser|, Berlin 2000, li, 1279-1289; T. Hala-si-kun, "Haram County, and the Ottoman Mo*dava Nahiyesi", Ar.Ott.,]X{\9&4): s. 27- 89;C. Feneşan. "Aspect meconnu de la fondation de l'eyalet de 'Ilmişoara: l'İnstauration des auto-rites ottomanes â Tlmişoara en 1552", RESEE, XXV][/l-2[1989],s. 73-79; G.Dâvid, "The Eya*let of Temesvar in the Eighteenth Century", OM, XVIII(LXX1X)/l (1999), s. 120.



 
Üst Alt