• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mirhand

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,577
Puanları
83
MÎRHÂND


Hamîdüddîn Muhammed Mîrhând b. Burhâniddîn Hâvendşâh b. Kemâliddîn Mahmûd Herevî (ö. 903/1498) Timurlular devri tarihçisi.


Vefat ettiğinde altmış altı yaşında oldu*ğuna göre 837'de (1433-34) ve muhte*melen Belh'te doğmuş olmalıdır. Buha-ra'dan Belh'e göç eden bir seyyid ailesine mensuptur. Babası Seyyid Burhâneddin Hâvendşâh tahsil için geldiği Belh'e yer*leştikten sonra Herat'a gidip Şeyh Bahâ eddin Ömer'e intisap etti. Ali Şîr Nevâî'-nin kendisinden takdirle söz ettiği Seyyid Burhâneddin şeyhinin ölümü üzerine tek*rar Belh'e dondu ve orada vefat etti. Üç oğlundan biri olan Mîrhând, ilköğrenimi*ni muhtemelen Belh'te gördükten sonra Herat'a gitti ve eğitimini burada tamam*ladı. Genç yaşta Ali Şîr Nevâî'nin dikkatini çekmeyi başardı. İnşâ sanatındaki maha*reti ve tarihe karşı büyük merakına rağ*men Mîrhând, gençliğini eğlence meclis*lerinde geçirdiğinden eser yazmaya vakit bulamamıştı. Nevâî'nin Herat'ta bulunan İhlâsiye Hankahı'nı kendisine tahsis et*mesi üzerine Ravzatü'ş-şafâ 11 adlı eseri*ni yazmaya başladı. Çalışmasını kısa za*manda tamamladığı bilindiğine ve 873'e (1469) kadar gelen olayları kapsayan V ve VI. ciltlerde, telif işini 899 (1494) yılı sonlarında sürdürmekte olduğuna dair bazı ifadeler kullandığına [778] göre eseri ömrünün son yıllarında yaz*mış olmalıdır. VI. cildin hatimesinde ağır hasta olduğunu ifade eden Mîrhând. 901'-de (1496) Herat civarında ziyaret yeri olan Gâzergâh'ta inzivaya çekilip vaktini iba*detle geçirmeye başladı. Bir yıl sonra felç geçirdi ve Herat'a götürüldü. 2 Zilkade 903'te [779] veya 2 Receb 903'te [780] vefat etti ve Şeyh Bahâeddin Ömer'in türbesine defne*dildi.

Mîrhând, Ali Şîr Nevâî'ye ithaf ettiği Ravzatü'ş-şafâ' fî sîreti'l-enbiyâ' ve 7-mülûk ve'1-hulefâ3 adını taşıyan yedi ciltlik genel mahiyetteki tarih kitabı ile tanınmıştır. Eserin VII. cildi ölümünden sonra kızından torunu Hândmîr tarafın*dan tamamlanmıştır. Müellif, I. ciltte tari*hin faydalan ve eserinde kullandığı kay*nakları zikrettikten sonra yaratılıştan başlayarak peygamberlerin hayatını ve İslâmiyet'ten önceki İran tarihini, II. cilt*te Hz. Peygamber ve dört halife devirleri*ni, III. ciltte on iki imamı, Emevî ve Abba*sî halifelerini, IV. ciltte Selçuklular ve Hâ-rizmşahlar gibi Abbâsîler'le çağdaş olan sülâleleri, V. ciltte Cengiz Han ve halefle*rini, VI. ciltte Timur ve haleflerini anlatır. VII. cilt 929 (1523) yılında yazılmış olup burada Hüseyin Baykara, Bedîüzzaman Mirza ve Özbek Hanı Şeybânî Han devir*leri hakkında bilgi verilir; eser bir hatime ile sona erer. Büyük şöhret kazanmasına, defalarca basılıp bazı kısımları çeşitli dil*lere çevrilmesine rağmen [781] eser son iki cildi hariç tamamen derleme niteliğindedir. İlk defa on cilt ha*linde Tahran'da taş baskısı yapılan kita*bın [782] en iyi neşri Abbas Per-vîz tarafından gerçekleştirilmiş [783] Abbas Zeryâb da eserin iki cilt halinde kısaltılmış şeklini yayımlamıştır.[784]

Ravzatü'ş-şafâ'ın Sâsânîler [785] İran İsmâilîleri [786] Hârizm-şahlar [787] Gurlular [788] Cengiz Han [789] Sâmânîler [790] hakkındaki bölümleri Fransızca'ya; Bü-veyhîler'le ilgili bölümü Almanca'ya [791] Me'mûn'un ölümü ve onunla ilgili hikâyeler [792] Tahinler [793] Sâmânîler [794] ve Gazneliler'e [795] dair bölümleri Latince'ye; Atabeg-ler'le ilgili kısmı İngilizce'ye [796] Eşkâniyân'a ait bölümü İsveççe'ye [797] çevrilmiştir. E. Rehatsek de eseri İngilizce'ye tercüme etmiştir.[798] Eseri ilk defa Balatîzâde Kemâlî Türkçe'ye tercüme etme*ye başlamışsa da ancak I ve II. ciltlerini bitirebilmiştir, bu çeviri İstanbul'da ba*sılmıştır (1338). III ve IV. ciltler Sadrazam Rüstem Paşa'nın emriyle Mustafa b. Ha*san Şah adında bir kişi tarafından Türk*çe'ye tercüme edilmiştir.[799]



Bibliyografya :


Mîrhând, RauZatü'ş-şafâ1, V, 152; VI, 599; VII, 271; ayrıca bk. neşredenin girişi, 1, l-n; Ali Şîr Nevâî, Mecâlisü'n-nefâ'is {trc. HakîmŞah Kazvî-nî - M, Fahrî-yi Herâtî, nşr. Ali Asgar-i Hikmet], Tahran 1323 hş., s. 94,270; Hândmîr, tjabîbü'ssiyer, IV, 105, 341-342; ayrıca bk. Celâleddîn-i Humâyî'nin girişi, I, 32-35; a.mlf., Faşlî ez Hu-lâşatü'l-ahbâr [nşr. Gûyâ İ'timâdî), Kabil 1345 hş., s. 34-36; Rieu, Catalogue ofthe Persian Manuscripts, I, 87-96; Browne. LHP, 111, 431; Storey, Persian Literatüre, 1/1, s. 92-101; W. Barthoid. Turkestan doum to the Mongoi Inoa-sion, London 1928, I, 57-58; TCYK, s. 77-79; Abbas el-Azzâvî, et-Ta'rlf bi'l-mü'errihîn fi cah-di'i-Moğol ue't-Türkmân, Bağdad 1376/1957, ], 223-225; Abdülhüseyin-i Nevâî, Ricâl-i Kitâb-ı Habîbü's-siyer, Tahran 1324 hş., s. 183 vd.; Gu-lâmhüseyin Sadri Afşar. Târih der Iran, Tahran 1345 hş., s. 151-153;Safâ. Edebiyyât,\\i, 519-523; Şâkir Mustafa, et-Târîhu't-'Arabî ue'l-mü'errH}ûn, Beyrut 1993, IV, 340-341; Ca'fer Hamîdî, Târlh-i Nigârân, Tahran 1372 hş., s. 422-432; Sholen A. Quinn, "The Historiography of Safavid Prefaces", Safauid Persia: The His-tory and Politics of an Istamic Society (ed. Charles Melville), London 1996, s. 1-25; Hamî-de Hücceti, "Ravzatü'ş-şafâ= fî sîrer.i'1-enbi-yâ° ve'1-mülûk ve'1-hulefâ'", DM7; VI, 380-381; Tahsin Yazıcı, "Mîrhond", İA, Vlll, 360-361; A. Beveridge - [Beatrice Forbes Manz], "Mirkhwand", EP (İng.), VII, 126-127.




 
Üst Alt