• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mir'âtü'I-makâsıd

  • Konbuyu başlatan Aslı
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 953

Aslı

Usta Üye
Emekli
Katılım
11 Mart 2009
Mesajlar
10,457
Tepkime puanı
418
Puanları
83

İtibar:

MİR'ÂTÜ'l-MAKÂSID


Topal Ahmed Rifat Efendi'nin (ö. 1876) tarikatlar ve Bektaşîliğe dair eseri.


Tam adı Mir'âtü'I-makâsıd ti def VI-mefâsid olan eser Bektaşîlik tarihi ve âdâb-erkânı hakkında bilgi veren ilk kap*samlı çalışmadır. Kendisi de Bektaşî olan müellif mukaddimede bütün tarikatla*rın aynı asıldan çıktığını, aralarındaki tek farkın zikirlerinin hafi veya cehri oluşun*da bulunduğunu, tarikatlar arasında bir üstünlük kıyaslaması yapmak istemedi*ğini söyler. Nûr-ı Muhammedî konusuyla esere başlayan müellif ilk dört halife hakkında bilgi vererek Ferîdüddin Attâr'ın onlarla ilgili methiyelerini iktibas etmiş, on iki imamın isimlerini zikrettikten sonra silsileleri Hz. Ali'ye ulaşan Kâdiriyye, Rifâ-iyye, Desûkıyye, Bedeviyye, Şâzeliyye, Nakşibendiyye ve Bektaşiyye gibi tarikatların silsilelerini vermiştir. Kitapta Nakşiben-diyye ve Bektaşiyye'nin Hz. Ebû Bekir'e de ulaşan bir silsilesi olduğu belirtilerek ceh*ri ve hafî zikir meselesine temas edilmiş, ardından her biri "der beyân-ı..." ifade*siyle başlayan başlıklar altında itikadı, fıkhî ve tasavvufî konular ele alınmıştır. Eserin yarıdan fazlasını oluşturan bu bölümde müellifin tamamen Sünnî bir çerçeve içinde kaldığı dikkat çekmekte*dir.

Mir'âtü'l-makâsıd'm Bektaşî tarikatı*na ayrılan bölümü tarikatın pîri Hacı Bektâş-ı Velî. ayrıca Bektaşîliğin âyin, âdâb ve erkânı hakkında ayrıntılı bilgi içerir. Bu bölümde ele alınan konulardan bazıları şunlardır: Tevellî (tevellâ) ve teberrînin (teberrâ) hakikati, derviş ve fakr kavram*ları, mürşid-i kâmilin özellikleri, "Nâdi Alfnin şerhi, zikir telkini ve hırka giyme, tâc-ı şerif, Bektaşî âyini, Ehl-i beyt hak*kında hadisler, on iki imam, on dört ma*sum, on yedi kemer-bestenin isimleri. Eserin sonunda Bektaşî tarikatı mensup*larının çeşitli vesilelerle okudukları evrâd, dua, tercüman ve gülbank metinlerine yer verilmiştir.

Ahmed Rifat Efendi'nin bu eseri, Bek*taşîlik karşıtı çevrelerin önde gelen isim*lerinden Harputlu İshak Efendi'nin, Abdülmecid Firİşteoğlu'nun Hurufîliğe dair Işknâme adlı eserinin yayımlanması üze*rine [693] kaleme aldığı Kâşifü'1-esrâr ve dâîiu'l-eşrâr'a [694] reddiye olarak yazdığı ve basım masraflarının Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Valide Sultan tarafından kar*şılandığı kaydedilmektedir.[695] AncakMir'âtü'l-makâsıd'm hiçbir yerin*de eserin Kâşifti esrâr'a reddiye oldu*ğu konusunda bir işaret bulunmamakta*dır. Bununla birlikte dikkat çeken savun*ma üslûbu ve Sünnîliğe yapılan vurgudan hareketle eserin, Bektaşîliği Hurûfflik'le bir gören ve Bektaşîler'in kâfir topluluk*larından daha alçak olduğunu söyleyerek [696] ağır suçlamalarda bulunan İshak Efendi'nin eserine bir red*diye olduğu söylenebilir. Müellifin Hurufî*liği eleştirip Bektaşîliğin Hurûfîlik'le alâ*kası olmadığını belirtmesi ve kitabın adın*daki "dâfıu'l-eşrâr" [697] ifadesi de bu görüşü teyit etmek*tedir.

Bektaşîlik hakkında basılı ilk kaynak olan eserde [698] Bektaşîlik'Ie ilgili iddialara cevap vermeyip mensubu olduğu tarikatı inanç ve uygulamalarıyla tanıtmayı tercih eden Ahmed Rifat Efen*di'nin bu tavrı takıyye yapmakta olduğu kuşkusuna yol açmıştır. Ancak müellif ve*receği cevapların yeni sorulan gündeme getireceğini düşünerek böyle yapmış ol*malıdır. Öte yandan eserin yazıldığı dö*nemde Bektaşîlik üzerindeki kısıtlamala*rın tam anlamıyla ortadan kalkmadığı da unutulmamalıdır.



Bibliyografya :


Ahmed Rifat. Mİr'âtü'l-makâstd, İstanbul 1293; Harputlu ishak Efendi. Kâşifü'l-esrar ue dâfm'l-eşrâr, İstanbul 1291; J. K. Birge, TheBek-tashi OrderofDervish.es, London 1965, s. 81; a.e.: Bektaşilik Tarihi(trc. Reha Çamuroğlu), İs*tanbul 1991, s. 94; Salih Çift, "1826 Sonrasın*da Bektaşilik ve Bu Alanla İlgili Yayın Faaliyet*leri", Uludağ Öniuersitesİ İlahiyat Fakültesi Deıgisi, Xll/1, Bursa 2003, s. 259-267; Musta*fa Kara. "İshak Efendi, Harputlu", D/A,XXII, 531.

 
En Çok Görüntülenen Konular
  • el-Medîne-tü'l-fâzila
  • Kenzü l-'ummâl
  • "Evrâk-ı Perişan"
  • Keşfü'l-hafâ
  • Katrü'n-neda
  • Aynı Kategoriden Son Konular
    Üst Alt