• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mimar Sinan Mescidi

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,582
Best answers
0
Puanları
83
#1
MİMAR SİNAN MESCİDİ


İstanbul'da Mimar Sinan'ın kendi adına yaptığı mcscid.


Fatih Yenibahçe'de Akşemseddin cad*desinde Mimarbaşı Sinan Ağa adıyla da anılan mescid günümüzde aynı adı taşı*yan bir oyun parkı ile evler arasında kal*mıştır. Üzerinde tarih kitabesi yoktur. Yine tarihi olmayan vakfiyesinin Kanunî Sul*tan Süleyman'ın vefatından (974/1566) sonra tescil edildiği bilindiğinden [20] caminin daha önceki bir tarihte yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Vakfiyeden, Mimar Sinan'ın Yenibahçe'de yanında sıbyan mektebi ve çeşmesi de bulunan tek mescid vakfettiği öğrenilmekte*dir. Mescid ayrıca Tezkiretü'l-ebniye'-de ve Tezkiretü'I-bünyân'da zikredil*mektedir. Evliya Çelebi'de de mescid aynı adla geçmektedir. Yalnız Hadîkatü'1-cevâmi'de yanlış olarak "Mimar Sinan Mes*cidi der kurb-i Ağakapısı" başlığıyla Süleymaniye Camii yakınında gösterilmek*tedir. Mescidin yanındaki mektep günü*müze kadar gelmemişse de çeşme ve su haznesi halen mevcuttur.

1918 Fatih yangınında sadece minaresi ve duvarları ayakta kalan mescid sonra*ları yıkılarak temel hizasına kadar inmiş, 1950'li yıllardan itibaren etrafına ve içine gecekondular yapılmış, zamanla bu ge*cekondular beton evlere dönüşmüştür. Bu arada Mimarlar Odası İstanbul Şube-si"nin aracılığı ile mescid arazisinin ve çev*resindeki kalıntıların değerlendirilmesi için Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nce burada yalnız minareyi korumak şartıyla kültür sitesi yapılmasına dair proje yarış*ması açılmışsa da Semavi Eyice'nin gay*retleriyle mescid ve arazisi kurtarılmış, 1976'da Vakıflar İdaresi tarafından ihya edilerek tekrar ibadete açılmıştır. Bina yeniden yapılırken Cornelius Gurlitt'in 1918 yılından önce çizmiş olduğu kroki. Ali Saim Üigen'in yayımlamak üzere Türk Tarih Kurumu adına hazırlamış olduğu restitüsyon çalışmaları ve 1973'te yapılan kazı sonuçlan esas alınmıştır. Yangından az hasarla kurtulan minare de 1938 ve 1962 yıllarında onarım görmüştür.

Mimar Sinan, yeknesaklıktan kaçınarak mescidinin yakınındaki Şahhûban Sıbyan Mektebi'nde tek örtü altında uyguladığı yazlık ve kışlık mektep planını burada da uygulamıştır. Sokak dokusuna uydurulup tasarlanan caminin düzensiz biçimi özel*likle ilgi çekicidir. Enlemesine dikdörtgen planlı mescid eyvan tarzında önü açık. diğeri tamamen kapalı yanyana iki bö*lümden oluşur. Bunlar yazlık ve kışlık bö*lümlerdir. Gurlitt'in planında yazlık kıs*mın, önündeki sokaktan altı basamaklı merdivenle çıkılacak yükseklikte olduğu görülmektedir.

Bugün mescide girişi sağlayan kapı, mescid ve minare arasında olup üstü ta*mamen kapatılmış olan yazlık kısmı pen*cereli duvarla çevreleyen avlunun giriş ka*pısıdır. Mihrap aksamında olmayan, son derece mütevazi bu kapının solunda ba*ca tipi minare, sağ tarafında ibadet me*kânı yer alır. Yazlık bölüm, içerisinde mih*rabı bulunan ve mescidi kısmen "L" şek*linde kuşatan, oldukça geniş bir son ce*maat yeri olarak nitelenebilir. Yarım yu*varlak niş şeklindeki mihrabın her iki ta*rafında katlı pencere vardır. Doğu tarafın*daki üç pencere iptal edilerek dolaba dö*nüştürülmüş, diğer mekânla ortak olan duvara ise İki pencere açılmıştır. Alttaki pencereler dikdörtgen, üsttekiler sivri ke*merli alçı vitray olarak yapılmıştır. Tavan pasalı ahşaptır ve duvarlar alt pencere hizasına kadar ahşapla kaplanmıştır. Mi*nareyi de kısmen İçine alan bu bölümde hanımlara ait bir yer bulunmaktadır. Ce*maatin az olduğu zamanlarda mescid olarak kullanılan bu mekândan yine sade bir kapı ile harime geçilir. Tuğla-taş sıralarıyla örgülü duvarları iki kat pencere süsler; tavan da aynı özelliktedir. 1981 yı*lında taştan yapılan dikdörtgen mihrap çok sadedir. Çokgen mihrap nişinin iki kö*şesine düz sütunçeler yerleştirilmiş, üzeri sivri kemerle son bulmuştur. Mihrap du*varında dört, batıda altı, kuzeyde üç, do*ğu duvarında iki pencere yer alır. Üst ka*tında kalem işiyle pencere görünümü ve*rilen bu duvardaki alt pencerelerin üstü alınlık şeklinde kalem işiyle bezenmiştir. Hemen üzerinden yeşil rengin hâkim ol*duğu, rûmîlerle süslenmiş bir âyet kuşağı mescidi çepeçevre dolanmaktadır. Etrafı üç yönden kırmızı palmet motifiyle süs*lenmiş alçı vitray pencerelerin arasında yine şemse motifleri yapılmış, duvarlar yeşil, kırmızı, siyah ve beyazın ağır bastığı bitkisel süslemeli bir bordürle nihayete ermiştir. Kuzeybatıdaki müezzin mahfi*linin yanından kadınlar mahfiline çıkılır. Vaaz kürsüsü ile minberi ahşaptandır. Ayvansarâyî'nin Hâkîzâde Halil Efendi tara*fından yaptırıldığını söylediği minber yangında yok olmuştur.

Mimar Sinan'ın diğer bazı ahşap çatılı mescidlerinde olduğu gibi burada da mes*cidin bünyesinden ayrı olarak avlu kapısı*nın yanına yerleştirilmiş sekiz köşeli, bir bacayı andıran, şerefesiz, 10 m. yüksekli*ğindeki taş minare yatay bilezikle üçe bö*lünmüş ve düz bir yüzeyin meydana getireceği yeknesaklıktan kurtarılmıştır. Mer*mer ezan okuma yerinin minare kompo*zisyonunun estetiğini bozmayan çerçeveli mihrap şekilli açıklıkları taşçılık sanatının güzel örneklerinden sayılır. Pencerelerin hemen üstü palmet motifleriyle bir taç gibi kuşatılmış ve üst örtüsü basit bir kubbedkle nihayetlenmiştir. Osmanlı mi*marisinin klasik çağındaki bu şerefesiz minare Mimar Sinan'ın buluşudur; Sinan denediği tiplerden en güzelini kendi mes*cidinde inşa etmiştir. Diğer bir örneğine daha rastlanmayan bu minare Urfa Ulu camii minaresinin minyatür bir benzeri sayılabilir. Gurlitt'ten öğrenildiğine göre Yenibahçe'de günümüze ulaşmamış Kap*tan Sinan Paşa Mescidi'nin de böyle bir baca minaresi vardı. Bugün kırma çatı ile örtülü olan Mimar Sinan Mescidi'nin de Takkeci İbrahim Ağa Mescidi'nde görül*düğü gibi en ihtişamlı devrini yaşayan İz*nik çinileriyle kaplı olduğunu ve içinde yaldızlı ahşap gizli bir kubbesi bulundu*ğunu söylemek mümkündür.

Mescidin yanındaki sıbyan mektebine avlunun içinden merdivenle giriliyordu. Kareye yakın bir plana sahip bodrumlu bi*nanın üstü herhalde ahşap çatı ile örtülü idi. Yine mescidin yanındaki çeşme de ge*çirdiği onarımlarla günümüze kadar gel*miştir. Hiçbir süslemesi ve kitabesi olma*yan, sivri kemerli, som mermerden ayna taşı bulunan çeşmenin iki tarafında birer seki yapılmıştır. Hemen yanındaki su haz*nesi etrafını saran evlerin arasında kal*mıştır.

Mimar Sinan, kendi imkânları ile inşa*sını gerçekleştirdiği bu mescid için bir de vakıf tesis ederek içinde sundurma, köşk, havuzlar ve akarsuyun bulunduğu, mesci*de bitişik bir bostanı, çok sayıda ev, dük*kân ve 300.000 gümüş akçe vakfedip ge*liriyle "kıyamete kadar" yaşatılmasını ve kendisinden sonra başmimar olacakların evkafına nezaret etmesini şart koşmuş*tur. Ayrıca vakfiyesinin vazife kısmında mescidde imamlık yapacak kişiye namaz kıldırması için günde 3 akçe ve her gün Yâsîn okuyup sevabını vâkıfın ruhuna ba*ğışlaması için de 1 akçe verilmesini iste*miştir.


Bibliyografya :


Sâî, TezkiretÜ'l-ebnlye, s. 86; â.e. (s. nşr. Ze*ki Sönmez, Mimar Sinan ile İlgili Yazmalar-Bel-Se/er içinde), istanbul 1988, s. 68;a.m)f.. Tezki-retü'l-bünyân{a.e. içinde), s. 32; Tuhfetü'l-mİ'-mârîn {a.e. içinde), s. 86; a.e. (nşr. Rıfkı Melûl Meriç, Mimar Sinan Hayatı, Eseri I: Mimar Si*nan'ın Hayatına, Eserlerine Dair Metinler için*de), Ankara 1965, s. 30; Evliya Çelebi, Seyahat*name, I, 313; Ayvansarâyî. Hadtkatü'l-ceuâmi', 1, 199; ibrahim Hakkı Konyalı, Mimar Koca Si*nan, İstanbul 1948, s. 96-104; Semavi Eyice. "İstanbul Minareleri", Türk San'atı Tarihi Araş*tırma ve İncelemeleri, İstanbul 1963, I, 62; a.mlf.. "İstanbul'da Bazı Cami ve Mescid Mina*releri", TM, sy. 10(1953], s. 255; C. Gurlitt, İs*tanbul'un Mimari Sanatı (trç. Rezan Kızıltan). Ankara 1999, s. 76; Ali Saim Ülgen. Mimar Si*nan Yapılan, Ankara 1989, İv. 177; Yüksel Yol*daş Demircanli, İstanbul Mimarisi için Kaynak Evliya Çelebi Seyahatnamesi, İstanbul 1989, s. 249; İbrahim Ateş, Mimar Sinan Vakfı, İstan*bul 1990, tür.yer.; Fatih Camileri üe Diğer Tari*hi Eserler (haz. Fatih Müftülüğü). İstanbul 1991, s. 169; M. Baha Tanman, "Osmanlı Dönemi Eserleri", Fotoğraflarla Fatih Anıtları, İstanbul, ts. (Fatih Belediyesi), s. 89; Aptullah Kuran, "Mi*mar Sinan'ın Mescİdleri", Semauİ Eyice Arma*ğanı, İstanbul 1992, s. 142-143; Gözde Rama-zanoğlu. Mimar Sinan'da Tezyinat Anlayışı, Ankara 1995, s. 198-201; Aygün Ülgen, Klasik Deuir Minareleri, İstanbul 1996, s. 142-146; Yüksel. Osmanlı Mi'mârîsi VI, İstanbul 2004, s. 369-370; Doğan Kuban. "Mimar Sinan ve Türk Mimarisinin Klasik Çağı", Mimarlık, sy. 49, İs*tanbul 1967, s. 38; Aygen Bilge, "Mimar Sinan Hakkında Araştırmalar", a.e., sy. 67 (1969), s. 28-33; a.mlf.. "Mimar Sinan Hakkında Araştır*malar II", STY, sy. 5 (1973), s. 141-173; Erdem Yücel, "Mimar Sinan Mescidi", a.e., sy. 3 (1970), s. 49-58; "Mimar Sinan'ın Fatih Akşemsettin Mahallesindeki Mescidinin ve Çevresindeki Ka*lıntıların Değerlendirilmesi Altkomİsyonu Ra*poru", Mimarlık, sy. 85 (1970), s. 16; N. Esra Di-şören, "Mimar Sinan Mescidi", DBİsLA, V, 468-469.

 
Üst Alt