• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Millet Kütüphanesi

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,583
Puanları
83
#1
MİLLET KÜTÜPHANESİ


İstanbul Fatih'te Feyziye Medresesi'nde Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi ile Ali Emîrî Efendi'nin koleksiyonlarından oluşan kütüphane.


1111 (1699-1700) yılında Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi tarafından dârül-hadis olarak yaptırılan bina Feyziye Dâ-rülhadisi yanında Feyziye Medresesi [552] adlarıyla da anıl*mıştır.[553] İnşa tarihinden bu yana çeşitli tamir*ler görmüş olan yapı 1894'teki İstanbul zelzelesi ve daha sonra Fatih yangınında hasar görünce Evkaf Nâzın Şeyhülislâm Mustafa Hayri Efendi'nin gayretleriyle ta*mir ettirilmiş ve Feyzullah Efendi'nin vak*fettiği kitaplar Evkaf Nezâreti'nce koru*ma altına alınmıştır.

Medîne-i Münevvere'de de bir medrese ve kütüphanesi bulunan Feyzullah Efen*di'nin [554] 1111 (1699-1700) tarihli vakfiyesiyle kurduğu kütüp*hane zengin bir koleksiyona sahiptir. Oğ*lu Şeyhülislâm Mustafa Efendi'nin 1149 (1736-37) yılında yaptırdığı, halen kütüp*hanede mevcut olan bir sayımda belirtil*diğine göre burada defterde kayıtlı 1965 kitap bulunmaktadır.[555] Katalogda tefsir, ha*dis gibi ilimlerden başka şerhler ve haşi*yeler için ayrı bölümler açılmış, tasnif edilmekte güçlük çekilen bazı kitaplar da katalogun sonunda toplu olarak veril*miştir. Ayrıca kütüphanenin 1153'teki (1740) sayımında kırk sekiz kitabın eksik olduğu, buna karşılık kayda geçmemiş on dokuz kitabın bulunduğu görülmüştür. Feyzullah Efendi vakfiyesinde, kütüpha*nesine tayin ettiği üç hâfız-ı kütübe gün*lük 1 S'er akçe ücret ödenmesini sağlaya*rak diğer kütüphanelerde görülen, birinci hâfız-ı kütübe daha fazla ücret verilmesi şeklindeki uygulamadan farklı bir yol tut*muştur. Bazı arşiv kayıtlarından, kütüp*hane görevlilerinin ücretlerinin simkeş-hâne mukâtaası ile Erzurum'daki kömür memlehasından verildiği anlaşılmakta*dır. Feyzullah Efendi vakfiyesinde hâfız-ı kütüblere kitapları temiz tutmaları İçin ek ücret tayin etmiştir. Ayrıca her akşam birinci hâfız-ı kütübün kütüphane kapı*sını kendi mührüyle mühürlemesi kaydıy*la kütüphanenin gelirlerinden kızlarına evleninceye kadar günde 2O'şer akçe ve*rilmesini şart koşmuştur. Halil Efendi b. Abdurrahman adlı bir kişi, Zilhicce 1157'-de altmış adet kitabını Feyzullah Efendi Medresesi Kütüphanesi'ne vakfetmiştir.

Ali Emîrî Efendi, Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde vazifesi gereği dolaş*mış ve her gittiği yerde kitap toplamış*tır. 1908 yılında emekli olduktan sonra kırk küsur sandık kitapla birlikte İstan*bul'a gelerek Beyazıt'ta iki katlı bir eve yerleşmiştir. Ali Emîrî Efendi içinde Os*manlı tarihleri, padişah divanları, şuarâ tezkireleri ve fermanlar bulunan, çoğu nâdir ve tek nüsha olan 16.000 cilt kita*bını bağışlayarak 17 Nisan 1916 günü ya*pılan bir törenle ismini kendisinin verdiği Millet Kütüphanesi'ni hizmete açmıştır. Sonraları Fatih Millet Kütüphanesi adı altında genel kitaplık haline getirilen kü*tüphanenin nazırlığını ölümüne kadar sürdürmüştür. Ali Emîrî Efendi'nin bağış*ladığı kitaplar arasında, 30 altına satın aldığı Türk dilinin ilk sözlüğü olan Kâş-garlı Mahmud'un Dîvûnü lugâti'i-Türk adlı eserinin tek yazması da vardır. Onun kütüphaneye bağışladığı eserler Amas*ya Târihi müellifi Hüseyin Hüsâmeddİn Efendi (Yasar) tarafından kayda geçirilmiş ve vakıf kayıt sistemine uygun olarak hem dillerine hem konularına göre tasnif edil*miştir. Yazma ve matbu eserlerin bir ara*da bulunduğu koleksiyonun Ali Emîrî Efendi bölümünde Arap harfli Türkçe gazete ve mecmua koleksiyonları ile kırk altı adet padişah fermanı da vardır.

Millet Kütüphanesi 1962-1993 yılları arasında İl Halk Kütüphanesi olarak hiz*met vermiş, bu dönemde bünyesinde bu*lunan Cârullah Efendi, Hekimoğlu Ali Pa*şa, Pertev Paşa ve Reşid Efendi vakıf kü*tüphaneleri Süleymaniye Kütüphanesi'ne nakledilmiştir. Ali Emîrî Efendi'nin idare*sinde iken nazırlık adıyla anılan İdarî gö*rev onun vefatından sonra yerine tayin edilen Necati İlter zamanında müdürlü*ğe dönüştürülmüştür. Mehmet Ali Ayni'-nin de bir süre müdür olduğu kütüphane*de daha sonra sırasıyla Halit Dener, Se*mim Emsen, Nail Bayraktar, Celalettin Kişmir ve Mehmet Serhan Tayşi müdür*lük yapmıştır. Ayrıca Tahir Harimî Balcı-oğlu, Tahir Olgun, Müftüzâde Suûdül-mevlevî [556] Karabağlı Mustafa Akabali Efendi ve Ke*nan Rifâî'nin oğlu Kâzım Büyükaksoy gi*bi birçok şahsiyet burada çalışmıştır. Kü*tüphanede bulunan Yemen'le ilgili yaz*ma eserlerin katalogu Muhammed îsâ Sâlihiyye tarafından Mahtûtâtü'i-Yeme-niyye iî mektebeti Alî Emîrî Millet bi-İstânbûl adıyla yayımlanmıştır.[557]

17 Ağustos 1999 tarihinde Marmara bölgesinde meydana gelen depremde ol*dukça ağır hasar gören kütüphanenin ko*leksiyonu Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ne nakledilerek üç ay içinde hizmete açılmış*tır. Kütüphaneye ayrıca Murad Molla Halk Kütüphanesi de bağlıdır. Feyzullah Efendi ve Ali Emîrî Efendi bölümlerinin yer aldı*ğı Millet Kütüphanesi'nde 3704'ü Arap*ça, 519'u Farsça, 2485'i Türkçe olmak üzere toplam 6708 yazma eser vardır. Kütüphanenin Feyziye Medresesi'ndeki bi*nasında depremde meydana gelen hasa*rın tamiri çalışmaları devam etmektedir.


Bibliyografya :


Sicill-i Osmânî, IV, 34; Erünsal. Türk Kütüp*haneleri Tarihill, s. 65-66, 96, 164, 173, 196, 227, 268; Mehmed Serhan Tayşi, "La Biblio-theque Millet", International Congress ofBib-liophlles (Fifteenth): Introduction to the Art oftheBook in Turkey(ed. J.-L. Bacque-Gram-mont v.dğr.), İstanbul 1986, s. 11-14; a.mlf., "Şeyhü'l-İslâm Seyyid Feyzullah Efendi ve Feyziyye Medresesi", TDA, sy. 23 (19831, s. 9-100; a.mlf., "Millet Kütüphanesi'ndeki Eski Harfli Süreli Yayınlar Katalogu", a.e., sy. 46 (1987), s. 163-213; Ali Emîrî, "Diyânbekir 'Âmid' Şehrinde Vaktiyle Bir Milyon Kırk Bin Cilt Kitabı Hâvi Cesim Bîr Kütüphane", Tarih ue Edebiyat Mecmuası, 1/2, İstanbul 1338, s. 23-27; Müftfzâde Mehmed Esad. "Millet Kütüpha*nesi", SR, XXI/538-539 (1339), s. 144-145; Muhtar Tevfİkoğlu, Ali Emîrî Efendi, Ankara 1989, s. 54-69; a.mlf., "Millet Kütüphanesi Ku*rucusu Ali Emîrî Efendi", Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, XX/3, Ankara 1971, s. 147-155; Faruk K. Timurtaş, "Millet Kütüphanesi*nin Kurucusu Ali Emiri Efendi", a.e., XXVIII/3 (1979), s. 115-117; Günay Kut, "istanbul'daki Yazma Kütüphaneleri", TD, sy. 33 (1981), s. 347-349; Müjgân Cunbur, "Ali Emirî Efendi, Kütüphanesi ve Çıkardığı Mecmua", Erdem, Vl/16, Ankara 1990, s. 239-251; Abdüsselâm Uluçam, "Feyzullah Efendi Medresesi", DİA, XII, 528-529; Havva Koç. "Millet Kütüphanesi",


 
Üst Alt