• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Millet Kütüphanesi

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,582
Puanları
83
MİLLET KÜTÜPHANESİ


İstanbul Fatih'te Feyziye Medresesi'nde Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi ile Ali Emîrî Efendi'nin koleksiyonlarından oluşan kütüphane.


1111 (1699-1700) yılında Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi tarafından dârül-hadis olarak yaptırılan bina Feyziye Dâ-rülhadisi yanında Feyziye Medresesi [552] adlarıyla da anıl*mıştır.[553] İnşa tarihinden bu yana çeşitli tamir*ler görmüş olan yapı 1894'teki İstanbul zelzelesi ve daha sonra Fatih yangınında hasar görünce Evkaf Nâzın Şeyhülislâm Mustafa Hayri Efendi'nin gayretleriyle ta*mir ettirilmiş ve Feyzullah Efendi'nin vak*fettiği kitaplar Evkaf Nezâreti'nce koru*ma altına alınmıştır.

Medîne-i Münevvere'de de bir medrese ve kütüphanesi bulunan Feyzullah Efen*di'nin [554] 1111 (1699-1700) tarihli vakfiyesiyle kurduğu kütüp*hane zengin bir koleksiyona sahiptir. Oğ*lu Şeyhülislâm Mustafa Efendi'nin 1149 (1736-37) yılında yaptırdığı, halen kütüp*hanede mevcut olan bir sayımda belirtil*diğine göre burada defterde kayıtlı 1965 kitap bulunmaktadır.[555] Katalogda tefsir, ha*dis gibi ilimlerden başka şerhler ve haşi*yeler için ayrı bölümler açılmış, tasnif edilmekte güçlük çekilen bazı kitaplar da katalogun sonunda toplu olarak veril*miştir. Ayrıca kütüphanenin 1153'teki (1740) sayımında kırk sekiz kitabın eksik olduğu, buna karşılık kayda geçmemiş on dokuz kitabın bulunduğu görülmüştür. Feyzullah Efendi vakfiyesinde, kütüpha*nesine tayin ettiği üç hâfız-ı kütübe gün*lük 1 S'er akçe ücret ödenmesini sağlaya*rak diğer kütüphanelerde görülen, birinci hâfız-ı kütübe daha fazla ücret verilmesi şeklindeki uygulamadan farklı bir yol tut*muştur. Bazı arşiv kayıtlarından, kütüp*hane görevlilerinin ücretlerinin simkeş-hâne mukâtaası ile Erzurum'daki kömür memlehasından verildiği anlaşılmakta*dır. Feyzullah Efendi vakfiyesinde hâfız-ı kütüblere kitapları temiz tutmaları İçin ek ücret tayin etmiştir. Ayrıca her akşam birinci hâfız-ı kütübün kütüphane kapı*sını kendi mührüyle mühürlemesi kaydıy*la kütüphanenin gelirlerinden kızlarına evleninceye kadar günde 2O'şer akçe ve*rilmesini şart koşmuştur. Halil Efendi b. Abdurrahman adlı bir kişi, Zilhicce 1157'-de altmış adet kitabını Feyzullah Efendi Medresesi Kütüphanesi'ne vakfetmiştir.

Ali Emîrî Efendi, Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde vazifesi gereği dolaş*mış ve her gittiği yerde kitap toplamış*tır. 1908 yılında emekli olduktan sonra kırk küsur sandık kitapla birlikte İstan*bul'a gelerek Beyazıt'ta iki katlı bir eve yerleşmiştir. Ali Emîrî Efendi içinde Os*manlı tarihleri, padişah divanları, şuarâ tezkireleri ve fermanlar bulunan, çoğu nâdir ve tek nüsha olan 16.000 cilt kita*bını bağışlayarak 17 Nisan 1916 günü ya*pılan bir törenle ismini kendisinin verdiği Millet Kütüphanesi'ni hizmete açmıştır. Sonraları Fatih Millet Kütüphanesi adı altında genel kitaplık haline getirilen kü*tüphanenin nazırlığını ölümüne kadar sürdürmüştür. Ali Emîrî Efendi'nin bağış*ladığı kitaplar arasında, 30 altına satın aldığı Türk dilinin ilk sözlüğü olan Kâş-garlı Mahmud'un Dîvûnü lugâti'i-Türk adlı eserinin tek yazması da vardır. Onun kütüphaneye bağışladığı eserler Amas*ya Târihi müellifi Hüseyin Hüsâmeddİn Efendi (Yasar) tarafından kayda geçirilmiş ve vakıf kayıt sistemine uygun olarak hem dillerine hem konularına göre tasnif edil*miştir. Yazma ve matbu eserlerin bir ara*da bulunduğu koleksiyonun Ali Emîrî Efendi bölümünde Arap harfli Türkçe gazete ve mecmua koleksiyonları ile kırk altı adet padişah fermanı da vardır.

Millet Kütüphanesi 1962-1993 yılları arasında İl Halk Kütüphanesi olarak hiz*met vermiş, bu dönemde bünyesinde bu*lunan Cârullah Efendi, Hekimoğlu Ali Pa*şa, Pertev Paşa ve Reşid Efendi vakıf kü*tüphaneleri Süleymaniye Kütüphanesi'ne nakledilmiştir. Ali Emîrî Efendi'nin idare*sinde iken nazırlık adıyla anılan İdarî gö*rev onun vefatından sonra yerine tayin edilen Necati İlter zamanında müdürlü*ğe dönüştürülmüştür. Mehmet Ali Ayni'-nin de bir süre müdür olduğu kütüphane*de daha sonra sırasıyla Halit Dener, Se*mim Emsen, Nail Bayraktar, Celalettin Kişmir ve Mehmet Serhan Tayşi müdür*lük yapmıştır. Ayrıca Tahir Harimî Balcı-oğlu, Tahir Olgun, Müftüzâde Suûdül-mevlevî [556] Karabağlı Mustafa Akabali Efendi ve Ke*nan Rifâî'nin oğlu Kâzım Büyükaksoy gi*bi birçok şahsiyet burada çalışmıştır. Kü*tüphanede bulunan Yemen'le ilgili yaz*ma eserlerin katalogu Muhammed îsâ Sâlihiyye tarafından Mahtûtâtü'i-Yeme-niyye iî mektebeti Alî Emîrî Millet bi-İstânbûl adıyla yayımlanmıştır.[557]

17 Ağustos 1999 tarihinde Marmara bölgesinde meydana gelen depremde ol*dukça ağır hasar gören kütüphanenin ko*leksiyonu Beyazıt Devlet Kütüphanesi'ne nakledilerek üç ay içinde hizmete açılmış*tır. Kütüphaneye ayrıca Murad Molla Halk Kütüphanesi de bağlıdır. Feyzullah Efendi ve Ali Emîrî Efendi bölümlerinin yer aldı*ğı Millet Kütüphanesi'nde 3704'ü Arap*ça, 519'u Farsça, 2485'i Türkçe olmak üzere toplam 6708 yazma eser vardır. Kütüphanenin Feyziye Medresesi'ndeki bi*nasında depremde meydana gelen hasa*rın tamiri çalışmaları devam etmektedir.


Bibliyografya :


Sicill-i Osmânî, IV, 34; Erünsal. Türk Kütüp*haneleri Tarihill, s. 65-66, 96, 164, 173, 196, 227, 268; Mehmed Serhan Tayşi, "La Biblio-theque Millet", International Congress ofBib-liophlles (Fifteenth): Introduction to the Art oftheBook in Turkey(ed. J.-L. Bacque-Gram-mont v.dğr.), İstanbul 1986, s. 11-14; a.mlf., "Şeyhü'l-İslâm Seyyid Feyzullah Efendi ve Feyziyye Medresesi", TDA, sy. 23 (19831, s. 9-100; a.mlf., "Millet Kütüphanesi'ndeki Eski Harfli Süreli Yayınlar Katalogu", a.e., sy. 46 (1987), s. 163-213; Ali Emîrî, "Diyânbekir 'Âmid' Şehrinde Vaktiyle Bir Milyon Kırk Bin Cilt Kitabı Hâvi Cesim Bîr Kütüphane", Tarih ue Edebiyat Mecmuası, 1/2, İstanbul 1338, s. 23-27; Müftfzâde Mehmed Esad. "Millet Kütüpha*nesi", SR, XXI/538-539 (1339), s. 144-145; Muhtar Tevfİkoğlu, Ali Emîrî Efendi, Ankara 1989, s. 54-69; a.mlf., "Millet Kütüphanesi Ku*rucusu Ali Emîrî Efendi", Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, XX/3, Ankara 1971, s. 147-155; Faruk K. Timurtaş, "Millet Kütüphanesi*nin Kurucusu Ali Emiri Efendi", a.e., XXVIII/3 (1979), s. 115-117; Günay Kut, "istanbul'daki Yazma Kütüphaneleri", TD, sy. 33 (1981), s. 347-349; Müjgân Cunbur, "Ali Emirî Efendi, Kütüphanesi ve Çıkardığı Mecmua", Erdem, Vl/16, Ankara 1990, s. 239-251; Abdüsselâm Uluçam, "Feyzullah Efendi Medresesi", DİA, XII, 528-529; Havva Koç. "Millet Kütüphanesi",


 
Üst Alt