• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mihyar ed-Deylemi

  • Konbuyu başlatan Aslı
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 2K

Aslı

Usta Üye
Emekli
Katılım
11 Mart 2009
Mesajlar
10,458
Tepkime puanı
418
Puanları
83

İtibar:

HYÂR ed-DEYLEMÎ


Ebü'I-Hüseyn (Ebü'I-Hasen) Mihyâr b, Merzeveyh ed-Deylemî el-Bağdâdî (Ö. 428/1037) Arap şairi ve kâtip.


360 (971) yılı civarında Bağdat'ta doğ*du. Fars asıllı ve Deylemli bir ailenin çocu*ğudur. Babasından Arapça öğrendi. Şe*rif er-Radî'den şiirle ilgili dersler aldı, onun şiirlerini taklit edip nazireler yazmak su*retiyle nazım yeteneğini geliştirdi. Yine Şerif er-Radrnin yardımıyla hilâfet divan*larında Farsça mütercimi ve kâtip olarak çalışmaya başladı. Kaynakların belirttiğine göre Şerif er-Radî'nin irşadıyla 394 (1004) yılında Mecusîliği bırakarak müsluman oldu ve hocasından itikadî açıdan da etki*lenip Şia'ya intisap etti. Bu itikadî tema*yül içinde onun Bağdat İmâmiyye Şiîleri'-nin merkezi olan Kerh'te ikamet etmesi ve zamanın İmâmiyye reisi Şeyh Müfîd'in Kerh'te verdiği derslere devam etmiş ol*ması ihtimalinden söz edilir. Ashaba dil uzatacak derecede aşırı bir Şiî olan Mih-yâr'ın şiirlerinde buna delil teşkil eden kısımlara rastlanmaktadır.[283] Şiirlerinde Büveyhî Veziri Ebü'l-Abbas Ahmed b. İbrahim ed-Dab-bfnin irşadıyla İslâm'a girdiğini ifade eden kısımların bulunması onun 394'ten (1004) önce İslâm'a girdiğini göstermektedir. Şe*rif er-Radî'nin vefatına kadar (406/1015) onun himayesinde yaşayan şair ondan sonraki hayatını özellikle Büveyhî halife, vezir ve valilerine methiyeler yazarak ge*çirdi ve Bağdat'ta vefat etti.

Ana dili Farsça olduğu halde Arapça şiir yazımında başarı gösteren Mihyâr'ın cuma günleri Bağdat'taki Mansûr Ca-mii'nde cemaate şiirlerini okuduğu rivayet edilir.[284] Daha sonra kendini tamamıyla şiire vererek üstadı Şerif er-Radî'nin şiirlerini taklit ettiği gibi zamandan şikâyet, bedevi tarzı gazel ve fahr gibi hocasının işlediği birçok temayı da manzumelerine konu olarak seçmiş, ayrıca itikadî görüşü doğrultusunda baş*ta Hz. Ali, Hasan ve Hüseyin olmak üzere Ehl-i beyt için çok sayıda mersiye, methi*ye ile ashaba dil uzatan şiirler kaleme al*mıştır. Büveyhîler zamanında daha da ge*lişen Şîa şiiri Şerif er-Radî ve Mihyâr ed-Deylemî ile zirveye ulaşmıştır. Üslûbu akı*cı, ifadesi açık, yenilikçi, velûd bir şair olan Mihyâr'ın kasidelerinin çoğu uzun*dur. Bu sebeple tekrar ve haşiv konumun*da birçok kelime ve ifadeye rastlanır. Bazı şiirlerinde ise ritim ve müzikalite niteliği göze çarpar.

Arap şiirinin her türünde ve her konu*da şiir yazan Mihyâr'ın bazı nevilerde ba*şarılı olduğu görülür. Hiciv konusunda fazla şiiri yoktur. Hayatlarında methiye yazdığı birçok kimse için ölümlerinde mersiye nazmetmiştir. Hz. Ali, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Şerif er-Radî, Büveyhî Veziri Ebü'l-Abbas ed-Dabbî için yazdığı mersi*yeleri meşhurdur. Müstakil olarak veya kasideleri içinde yer alan tasvirlerinin güçlü bir idrak, geniş bir hayal ve ince bir zevk ürünü olduğu görülür. Fahriye*lerinde soyu, dini, iffeti, nezaket ve sabrı ile övünür.

Methiyelerine nesîble başlama husu*sunda önceki şairlere uymakla birlikte nesîb bölümünü müstakil bir kaside gibi uzatması Mihyâr'a has bir Özelliktir. İnce bir duygu ile yumuşak ve akıcı bir üslûbu yansıtan gazelleri takdir kazanan Mihyâr bu nevi kasidelerinde ırkî ve mezhebî dü*şüncelerini de ustalıkla işlemiştir. Başa*rılı bulunduğu ihvâniyyât, ıtâb ve şikâyet türü şiirlerinde zamandan ve dostların vefasızlığından şikâyet eder.

Mihyâr başta Şerif er-Radî olmak üzere İmruülkays b. Hucr, Ömer b. Ebû Rebîa. Ebû Nüvâs, İshakel-Mevsılîve Ebû Firâs gibi şairlerden etkilenmiştir. Onların şiir*lerinden anlam veya lafız itibariyle alıntı*lar yapmış, çok defa bunları daha uzun ifadelerle dile getirmiştir. Sıbt İbnü't-Te-âvîzî ve İbn Fazlullah el-Ömerî de Mih-yâr'dan etkilenmiş, şiirlerinden alıntılar yapmıştır. Toplam 20.000 kadar beyitten ve 500 kasideden oluşan Dîvânü Mihyâr ed-Deylemî ilk defa İstanbul'da ba*sılmış (1306), daha sonra Ahmed Nesîm [285] ve Abdülmutta-libel-Hillî [286] tarafından yayımlanmıştır.

Mihyâr ed-Deylemînin hayatına ve şiir*lerine dair akademik çalışmalar yapılmış*tır. Ali Ali el-Fellâl'in Mihyâr ed-Deyle-mîveşiVuİı adlı çalışması [287] I. Fuâd Arap Dil Kurumu'ndan edebi*yat dalında birincilik ödülü kazanmıştır. İsâm Abd Ali'nin Mihyâr ed-Deylemî hayâtühû ve şicru [288] İsmâ-İl Hüseyin'in Mihyâr ed-Deylemî bahs ve nakdve tahlil [289] Muham-med Ali Musa'nın Mihyâr ed-Deylemî [290] Hasan SeyyidHıdır el-Gara-bâvYnin el-Medhve'1-iftihâr ü şicri Mih*yâr ed-Deyiemî.[291] David Samuel Margoliouth'un "The Poems of Mihyâr the Daile-mite [292] adlı eser*leri de burada zikredilebilir. Ayrıca müelli*fi meçhul el-Muhtâr miri gazeli Mihyâr isimli bir kitabın yazma nüshası mevcut*tur.[293] Şevki Dayfın Târî-hu'l-ükri'l-'Arabî'sinde [294] Grek felsefesinden etkilenen Arap düşün*ce ve felsefesi temsilcileri arasında Mih*yâr ed-Deylemî'nin düşüncelerine de yer verilmiştir.


Bibliyografya :


Hatib. Târîhu Bağdâd, XIII, 276; İbnü'l-Cev-zî, el-Müntazam(hm, XV, 260-261; İbnü'l-Esîr, el-Kâmil, IX, 456; İbn Hallikân, Vefeyat, V, 359-363; İbn Fazlullah el-Ömeri, Mesâiik, XV, 293-312; İbn Kesîr, el-Bİdâye, Beyrut 1401/1981, XII, 41; İbn T^ğrîberdî, en-Nücûmü'z-zâhîre, Ka*hire 1929, V, 26 vd.; İbnü'I-İmâd, Şezerâlü'z-ze-heb, Beyrut 1410/1989, V, 144-146; Browne, LHP,\\, 113;Brockelmann, GALSuppi,l, 132; Ali Ali el-Fellâl, Mihyâr ed-Deylemî ve şl'ruh, Kahire 1948;Sezgin, CAS, 11, 566-567; IX, 301; Şevki Dayf, Târîhu'l-edeb, V, 375-378; a.mlf., el-Fen uemezâhibüh. Kahire 1976, s. 355-375; A'yânü'ş-Şi'a, X, 170-172; Abdülhüseyin Ah-med el-Emîni, el-Gadtr fı'l-Kitâb ue's-S(Xnne, Tahran 1366 hş., IV, 238-261; Ch. Pellat. "Mih*yâr", E!2 (İng.]p VII, 24-25.

 
En Çok Görüntülenen Konular
  • Büyük Doğu Dergisi
  • Abdülhak Hâmid Tarhan
  • Enis Behiç Koryürek
  • Kılıçzâde Hakkı
  • Mehmet Kaplan
  • Aynı Kategoriden Son Konular
  • Miskîn ed-Dârimî
  • Mis'ar b. Mühelhil
  • Mîr Muhammed Takı
  • Üst Alt