• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Merrâküşî Hasen b. Alî

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,577
Puanları
83
MERRÂKÜŞÎ, HASAN b. ALİ


Ebû Alî el-Hasen b. Alî b. Ömer el-Merrâküşî (ö. 680/1281'den sonra)
Astronomi âlîmi.
Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Adı Ebü'l-Hasan Ali b. Hasan şeklinde de kay*dedilir. Nisbesinden Merakeşte doğduğu veya yetiştiği anlaşılmaktadır. Kahire'de bulunduğu ve burada astronomiye dair çalışmalar yaptığı bilinir. Câmfu'l-mebâ-di3 ve'l-ğâyât îî 'ilmi'l-mîkât adlı eserin*de yer alan 680 (1281) yılına ait güneş ve yıldızlarla ilgili tablolar onun bu tarihte hayatta olduğunu göstermektedir. Bu se*beple bazı modern kaynakların Ölüm ta*rihi olarak verdiği 660 (1262) yılı [842] doğru de*ğildir.
Matematik, coğrafya, tıp ve astrono*miyle uğraşan Merrâküşî astronomi ala*nındaki üstün başarılarıyla tanınmıştır. CâmFu'l-mebâdi' incelendiğinde onun kendinden önceki ilmî birikime hakkıyla vâkıf olduğu anlaşılmakta ve Batlamyus, Hârizmî, Fergânî, Bettânî, Ebü'1-Vefâ el-Bûzcânî, Bîrûnî, Zerkâlî, Câbir b. Eflah gibi bilginlerin matematik ve astronomi*ye dair çalışmalarından yararlandığı ve onlardan çeşitli nakillerde bulunduğu gö*rülmektedir. Merrâküşî'yi asıl başarılı kı*lan husus, astronomiye dair problemle*rin çözümünde kullandığı ve geliştirdiği yöntemler, bu sahayla ilgili kendi gözlem*leri ve hesaplama sonuçları ile çeşitli göz*lem aletlerinin düzenlenmesine ve kullanı*mına dair verdiği önemli bilgilerdir. Onun özellikle gözlem aletlerinin tarihi konu*sunda en değerli kaynak olma vasfını ta*şıyan Câmfu'l-mebâdi adlı eseri için Kâtib Çelebi "bu sahada yazılanların en büyüğü" ifadesini kullanmıştır.[843] Kitap hisâbiyyât, gözlem aletleri, bunların kullanımı ve astrono*miyle ilgili ortaya atılmış çeşitli meselele*re verilen cevaplar olmak üzere dört bö*lümden (fen) meydana gelmiştir. Bu alan*da çalışma yapacak öğrencilerin de göz önünde bulundurularak hazırlandığı an*laşılan eserin girişinde müellif telif amacını yaygınlaşmış birtakım yanlış görüş*lerin ıslahı, uzun bir şekilde ele alınan konuların İhtisarı, eksik kalan kısımların ta*mamlanması ve bunların yanında kendi*sinin ulaştığı sonuçların ortaya konulması şeklinde ifade etmektedir.
Resûlîler döneminin Yemen"i, Memlük-ler devrinin Mısır ve Suriye'si ile Osmanlı dünyasındaki İslâm astronomisinde çok etkili olan CâmiVi-mebâdi'nİn günü*müze ulaşmış pek çok nüshası vardır; bunlardan Topkapı Sarayı Müzesi Kütüp-hanesi'ndeki nüsha [844] Fuat Sezgin tarafından tıpkıbasımı yapı*larak neşredilmiştir [845] XIX. yüzyılın başında şarkiyatçıların ilgi*sini çeken kitabı Jean- Jacqu.es Sedillot Fransızca'ya çevirmeye başlamış, fakat ömrü çalışmasını bitirmeye yetmemiştir. Ardından oğlu Louİs -Amelie Sedillot ter*cümeyi tamamlayarak Traite des instru-ments astronomiques des arabes adıy*la iki cilt halinde yayımlamış [846] ayrıca eser üzerine Memoire sur les instruments astronomiques des arabes başlığını taşıyan bir de geniş ça*lışma gerçekleştirmiştir.[847]
Merrâküşfnin günümüze ulaşan diğer bir eserinin de Union State National Libraryof Medicine'de(Bethesda/Maryland) kayıtlı bulunan [848]Alâmâtü's-sa'ûde fi'1-ağziye-ti'l-muctâde adlı çalışma olduğu anlaşıl*maktadır. Başka bir nüshası bilinmeyen kitapta yazarın adı Ebü'l-Hasen Ali b. Ha*san el-Merrâküşî şeklinde kaydedilmiştir. [849]Manzum tarzda kaleme alınmış olan eser diyet ve yiyeceklerin sağlıkla ilişkisi konusundadır.
Fuat Sezgin, Câmfu'l-mebâdf neşri*nin girişinde Merrâküşî'nin eserlerine, yazma nüshaları bugüne ulaşan el-Muhtaşor fî keyfiyyeti'l-camel bi'1-vechi'l-ceybî min veçheyi rub'i'd-düstûr [850] Risale îi'î-'amel bi'ş-şafîhati'z-Zerköliyye [851] ve Risale fî keyfiyyeü'l~camel bi'1-küre [852] adlı üç çalışma daha eklemekteyse de son ikisinin yazmaları incelenince bunların CâmFu'l-mebâdi'Ğen derlenen parçalar olduğu anlaşılmıştır.


Bibliyografya :


Hasan b. Ali el-Merrâküşî, Câmfu'l-mebâdP ue'l-ğâyât fî Hlmi'l-mîkât, Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 838, vr. lb; a.e. (nşr. Fuat Sezgin), Frankfurt 1405/1984, neşredeningirişi; Keşfü'z-zunûn, I, 572; Suter. Die Mathematiker, s. 144-145; BrockeJmanrı, GAL, 1, 625; SuppL, I, 866; Sarton. Indroduction, H/2, s. 621-622; Sezgin, GAS, VI, 4, 268; M. Ullmann, Dİe Natur und Geheimıuissenschaften im islam, Leiden 1972, s. 308-309; Muhammed es-Süveysî, "Mebâ-di^ü'l-Hasan b. 'Alî el-Merrâküşî el-'iîmiyye ve'I-mukarane beyne netâ'İcihî ve netâİci'I-Bettânî", Ebhâsü 'l-mu'temeri 's-seneot et-tâsîc U-târîhi'l-'ulûm HndeVArab, Halep 1988, s. 49-58; a.mlf.. "Mİn A^lâmi'l-felek Fı'1-Magrib: îb-nü'!-Beniıâ3 ve'1-Hasan el-Merrâküşî", Muhâ-daratü mü'temeri'ş-şûfî ue İbni'n-tielîs {nşr. Abdurrahîm Bedr), Dımaşk 1991, s. 243-258; a.mlf.. "Takdim ve tahlil li-kitâbi CâmiTI-mebâ-dP ve'1-ğayât", MMMA (Kuveyt], XXVf/l (1982), s.63-71;D.A. King. "aI-Marrakughi",£/2(İng), VI, 598. Ömer Mahir Alper
 
Üst Alt