• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mehmet İzzet

  • Konbuyu başlatan Aslı
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 3K

Aslı

Usta Üye
Emekli
Katılım
11 Mart 2009
Mesajlar
10,457
Tepkime puanı
418
Puanları
83

İtibar:

MEHMED İZZET


(1891-1930)

Türk sosyologu ve fikir adamı.

İstanbul'da doğdu. 1907'de Galatasa*ray Lisesi'nden mezun oldu. İstanbul Da*rülfünunu Hukuk Fakültesi'nde öğrenci iken 1909'da felsefe tahsili için burslu olarak Fransa'ya gönderildi. Sorbonne Üniversitesi'nde muhtemelen son sınıf*ta İken öğrenimini yarıda bırakarak[503] İstanbul'a döndü ve Hilâlİahmer Cemİyeti'nde çalışmaya başladı.21 Ekim 1918'de İstanbul Darülfünunu Edebi*yat Fakültesi müdürlüğüne tayin edil*diyse de aynı yılın aralık sonunda bu görevden ayrıldı. Bir süre Fransızca öğ-retmenliğiyaptı. Evkaf Nâzın Hayri Bey'in kurduğu medresede 3 Nisan 1919 tari*hinde felsefe hocalığına başladı. 1924'te darülfünuna dönen Mehmed İzzet bir yandan felsefe, ahlâk ve içtimaiyat ders*leri verirken bir yandan da yoğun bir telif ve tercüme faaliyeti içine girdi. 1927'de lösemi hastalığına yakalanmasına rağ*men Türk Felsefe Cemiyeti çalışmalarına katıldı. 1928'de Paris'e kültür ataşesi ola*rak gönderildi, aynı yıl Berlin'e tayin edil*di. 1929'da kısa bir süre için İstanbul'a dönerek darülfünunda içtimaiyat dersi verdi. Tedavi amacıyla tekrar gittiği Ber*lin'de 8 Aralık 1930'da öldü ve Hasenheid'deki Türk Mezarlığı'na defnedildi.

Batı kültürüne vâkıf olmakla birlikte eserlerinde kendi kültür değerlerini ön plana çıkaran Mehmed İzzet politik he*vesler taşımaması, akılcılığa, hümanist değerlere önem vermesi ve tenkitçi tav*rıyla tanınmıştır. Ziya GÖkalp'in 1913'te İstanbul Dârülfünunu'nda sosyoloji kür*süsünü kurmasının ardından Türkiye'de sosyolojinin yerleşmesinde ve yayılmasın*da büyük rolü olmuştur. Ayrıca ülkede Kurtuluş Savaşı sonrasındaki fikrî dağı*nıklığı Batı felsefesinin klasik gelenekle*rine bağlı kalarak aşma gayretinde bulun*muş, felsefe tarihine olan inancı sebebiyle pragmatizm, Bergsonizm gibi zamanın*daki moda akımlara şüpheyle yaklaşmış, Alman filozofları Kant, Hegel ve Shelling ile bunları takip eden filozofların fikirle*rine ayrı bir önem vermiştir.

Sosyolojinin yanında din felsefesinin de Türkiye'deki öncüleri arasında yer alan Mehmed İzzet, Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat adlı kitabının son kısmında milliyet kavramı ile din arasındaki ilişkiyi sorgulamış, ayrıca İçtimaiyat adlı eserinin üçüncü bölümünde dinî konulara yer vermiştir. Dinlerin oluşumu, çeşitliliği, un*surları, farklılıkları, ilim ve sanatla alâka*ları, din ve dindarlık ilişkisi gibi konular*da fikir ileri sürmüştür. "Kur'an ve isyan", "İslâm'da Zühd", "Kömürcünün İmanı", "Dinlere Dair", "Kurban" gibi makaleleri de [504] bu konudaki önemli yazılarıdır.

Sosyolojide kendisine hareket noktası olarak Ziya Gökalp ve onun takip ettiği Durkheim'İn düşüncelerini esas almakla birlikte Mehmed İzzet daha sonra onlar*dan ayniıp kendine has bir anlayış oluş*turma çabası içine girmiştir. Nitekim Durkheim ve Gökalp'te mevcut olan sos*yal ve ahlâkî determinizm anlayışına mu*halefet ederek ferdî hürriyet ve sorum*luluk üzerinde durmuştur. Ona göre fert ve cemiyet, diğer bir ifadeyle hürriyet ve zaruret birbirinin karşıtı olmayıp birbiri*ni tamamlayan iki kavramdır.[505]

Mehmed İzzet'İn düşüncesinde Ziya GÖkalp'in ortaya attığı millet ve milliyet kavramları önemli bir yer tutmaktadır. Ancak Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat adlı eserinde bu konularda Ziya Gökalp'e muhalif bir tutum sergilemiş*tir. Millet olmanın ne anlama geldiğini sorgulayan ve milliyetçilikle ilgisini irde*leyen Mehmed İzzet'e göre milliyet feda*kârlık ve itaat isteyen kutsal bir ülküdür. Milliyetin önemi siyasî bakış ve öncelik*lerden ziyade insanî değerlerden kaynak*lanmaktadır. İrk, coğrafî şart, ekonomik durum, dil, millî karakter, millî an'ane, tarih, hars ve medeniyet kavramları mil*liyeti tek başına açıklayacak unsurlar de*ğildir, çünkü bütün bunlar birer alettir.

Durkheim'İn sosyolojik determinizmini benimseyen Ziya Gökalp'e göre milliyet fikrî bir vasıta, sosyal sebep veya sosyo-ideolojik bir silâhtır. Hayatı ve felsefeyi belirleyen Türkçülük ideali de merkezde yer almaktadır. Mehmed İzzet'e göre ise insan topluluğu mekanik bir sebeplilikle açıklanamaz. Onun gelişmesinde insan*lık gayesi etrafında birleşme vasfı görü*lür. Milliyet de bir alet olmayıp bir ideal*dir. İlkel toplumlar tabiatın içinde ve şu*ursuz bir şekilde onunla birlikte yaşamış*ken Ortaçağ'da ruh ve beden ayırımı orta*ya çıkmış, maddesiz bir ruh medeniyeti oluşmuştur. Ancak son dönemlerde in*sanoğlu tekrar tabiata dönmüş, onu fet*he başlamıştır. Sonuçta yeni bir insanî ideal doğmuştur ki bu da ırkî, coğrafî ve iktisadî teorilerle açıklanması mümkün olmayan manevî hayat yani milliyettir. Dinî hayat da manevîdir, fakat kökleri ta*biatın ve eşyanın üzerindedir. Mehmed İzzet'e göre dinle milliyet birbiriyle hem uyuşabilir hem çatışabilir. Çünkü sosyal kurumlar kendini güçlendirmek için di*ğer sosyal kurumlara dayanmak, onları bi*rer vasıta, hatta gerektiğinde silâh olarak kullanmak veya kendine zıt olanlarla çatışmak durumundadır .[506]

Mehmed İzzet, "inanılması gerekli iti-kad esaslarıyla âyin ve ibadet tarzların*dan oluşan bir manzume" olarak tanım*ladığı dini ferdin derin ve samimi, fakat sübjektif bir bağlılığı olarak görmüş, Tan-rı'ya imanı da bilinçteki ilâhî aşkla açıkla*mıştır.[507] Dini anla*ma ve yaşamada akılcılığın ve bilimin öne*minden söz ederek zamanındaki cehale*ti ve körü körüne inanmayı alaycı bir üs*lûpla yermiş, bilimin güçlenmesiyle bir*likte dinin, ahlâkın ve güzelliğin de gelişip zenginleşeceğini ifade etmiştir.[508] Dinin estetikle ilgisine önemle dikkat çeken Mehmed İzzet, ilim ve sanattaki millî geriliği güzel sanatlarla meşgul olanların dine karşı ilgisiz kalma*sına bağlamıştır. Sanatkârın ferdî men*faatlerinden uzaklaşıp zaman ve mekâ*nın Ötesine geçerek dinî hayattaki güzel*likleri kavramasını ve orada insanı duy*gulandıran sahneleri, mücadeleleri, cehd, sebat, cüret ve gelecekten ümit gibi psi*kolojik durumları eserlerinde işlemesi ge*rektiğini belirtmiştir. Kur'an'ın eski gele*neklere karşı çıktığını ve ileriye baktığını hatırlatan Mehmed İzzet, Kur'an'ı bu bo*yutuyla kavradığında demokrasiye, hür*riyet, ilim gibi umdelere sarılarak gelece*ğe itminan ile bakan bugünkü asrî adamın da bir mânada dindar olduğunu ve onun bu yönüyle dine karşı ilginin artmasına vesile olacağını söyler .[509]



Eserleri.



1. Milliyet Nazariyeleri ve Millî Hayat (İstanbul 1924). Müellifin en önemli eseridir. İkinci baskısı 1969'da yapılan kitap daha sonra Halil Açıkgöz ta*rafından sadeleştirilerek basılmıştır (İs*tanbul 1981). Milliyet kavramının incelen*diği kitapta öncelikle bu kavramın ırk, coğrafî şart, ekonomi ve dille olan müna*sebeti tartışılmakta, ardından millî ka*rakterin ne olduğu, millî kültürle mede*niyet ve milliyetle din arasındaki ilişkiler ele alınmaktadır. Kitap daha ziyade Ziya GÖkalp'in konuyla ilgili düşüncelerinin bir eleştirisidir.

2. İçtimaiyat Dersleri, üseler ve öğretmen okulları için sosyoloji ders kitabı olarak hazırlanmıştır (İstan*bul 1927). Eser daha sonra Yeni İçtima*iyat Dersleri (İstanbul 1928) ve İçtima*iyat (lstanbu\ 1933) adıyla yayımlanmış*tır. Mehmed İzzet'in "İçtimaiyat, Muasır Hayat ve Büyük Adamlar" başlığını taşı*yan sosyolojik denemeleri 1922-1923 yıl*larında Darülfünun İlahiyat Fakültesi Mecmuosj'nda üç bölüm halinde neşre*dilmiştir.[510] Bu eserler dışında Mehmed İzzetin Bilgi Mecmuası, Darülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Darül*fünun İlahiyat Fakültesi Mecmuası ve Hayat Mecmuası'nüa yayımlanmış pek çok makalesi ve kitap tanıtım yazısı bu*lunmaktadır. Bunlar Mahmut Coşkun De*ğirmencioğlu tarafından önce Makale*ler adıyla, daha sonra Mehmed İzzet'in diğer eserleriyle birlikte Mehmet İzzet (1891-1930) ve Ulusalcı Sosyal Fel*sefesi adlı kitapta bir araya getirilmiştir.[511]

Mehmed İzzet, Fransızca ve Almanca'-dan tercümeler de yapmış olup bazıları şunlardır:

1. Amelî Ahlâk Mebâhisi (İs*tanbul 1335/1918). Fransız filozofu Abel Rey'in Morale pratique adlı eserinin çevirisidir.

2. Nazarî Ahlaki İstanbul 1919-1920). Aynı yazarın Morale theorique isimli kitabının tercümesidir.

3. İçtima*iyat Dersleri (İstanbul I924). A. Hesse ve A. Glaise'nin Notion de sociologie adlı el kitabının çevirisidir. 4. Felse*fe Tarihi I. Alman filozofu Kari Vorlan-der'in Geschichte der Philosophie isim*li kitabının I. cildinin tercümesidir (İstan*bul 1927; eserin II. cildi Orhan Sâdeddin tarafından çevrilmiştir. Müellifin Ahlâk Felsefesi, Pozitivizm ve Din Felsefesi (Alman filozofu Höff-ding'den tercüme) adlı yayımlanmamış bazı çalışmalarından da söz edilmekte*dir.

Ziya Somar, Mehmet İzzet ve Türk Felsefe Düşüncesinde İdealist Akım adıyla bir doktora tezi hazırlamıştır! 1948, İÜ Edebiyat Fakültesi). Mahmut Coşkun Değirmencioğlu, Sorbonne Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde 1977'deMehmeJ İz*zet (1891-1930) sa vie, ses oeuvres el sa philosophie sociale başlıklı bir dokto*ra çalışması yapmış, daha sonra bundan faydalanarak Mehmet İzzet isimli bir eser yayımlamıştır (Ankara 1987). Ayrıca Mehmed İzzet'in yazılarını kısmen sade-leştirerekMakaieier başlığı altında top*lamış (Ankara 1989), son olarak da Meftme! İzzet (1891-1930) ve Ulusalcı Sos*yal Felsefesi başlıklı çalışmasında mü*ellifin hayatı, eserleri ve belli başlı felsefî ve sosyolojik görüşleriyle ilgili bilgi ver*miş, hakkında yazılanları derlemiş, kitap ve makalelerinin tamamını bu eser için*de yeniden yayımlamıştır.[512]


Bibliyografya


Mehmet İzzet, İçtimaiyat, İstanbul 1933, s. 215-224; a.mlf., Milliyet Nazariyeleri ue Milli Hayat (rışr Halil Açıkgöz), İstanbul 1981, neş-redenin girişi, s. 11 -26; a.mlf., Makaleler(nşr. Mahmut Coşkun Değirmencioğlu}, Ankara 1989, s. 401-452, ayrıca bk. tür.yer.; Hilmi Ziya Ülken, Türkiye'de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul 1966, II, 718-728; Mahmut Coşkun Değirmen*cioğlu, Mehmetİzzet, Ankara 1987; a.mlf.. Meh*met izzet (1891-1930) oe Ulusalcı Sosyal Fel*sefesi, Ankara 2002, s. 11-26; Ziya Somar, "Zi*ya Gökalp'in İdealizmi ve Mehmet İzzet", TK, 111/36(1965), s. 944-951. Aydın TopaloĞlu
 
İlginizi çekebilecek benzer konular
  • Mehmet Emin Resulzade
  • En Çok Görüntülenen Konular
  • Mizancı Murat
  • Mehmedkuluzâde Celil
  • Ziya Gökalp
  • Farabi
  • Emir Şekib Arslan
  • Erol Güngör
  • Aynı Kategoriden Son Konular
  • Mizancı Murat
  • Mirza Melkum Han
  • Miras Kamil
  • Mîr Said Sultan Galiyev
  • Tüm sayfalar yüklendi.
    Üst Alt