• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mehmed Vehbi Efendi

  • Konbuyu başlatan Aslı
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 2K

Aslı

Usta Üye
Emekli
Katılım
11 Mart 2009
Mesajlar
10,457
Tepkime puanı
418
Puanları
83

İtibar:

MEHMED VEHBİ EFENDİ


(1862-1949) Hulâsatü'l-beyân adlı tefsiriyle tanınan son devir din âlimi ve siyaset adamı.

Konya'nın Hadim ilçesinin Kongul kö*yünde doğdu. Babası ilimle de uğraşan Çelik Hüseyin Efendi'dir. Babasının laka*bı sebebiyle Çelik soyadını almış, ilçesine izafeten Hâdimî (Hâdimü) nisbesiyle anıl*mıştır. İlk tahsilini köyünde tamamladı. Anbarlızâde Mehmed Efendi'den Kur'ân-ı Kerîm'i hatmettikten sonra kıraat ve tecvid dersleri aldı. Tomakzâde Mehmed Efendi'den Arap diline dair ilk kitapları okumaya başladı. 1877'de Hadim Medre-sesi'ne kaydoldu. Hafız Ahmed Efendi'*den sarf ve nahivle diğer ilimlere dair ki*tapları okudu. Öğrenimini tamamlamak için 1880 yılında Konya Şirvâniye Med-resesi'ne geçti. Burada Konya müftü*sü Kadınhanlı Hacı Hüseyin Efendi'den Arapça, Tavaslı Osman Efendi'den fıkıh ve usûl-i fıkıh okuyarak icazet aldı.[259]

Mehmed Vehbi Efendi öğretim hayatı*na 1888'de Konya medreselerinde başla*dı. Mahmudiye Medresesi müderrisi iken Konya Hukuk Mahkemesi üyeliğine seçi*lince (1901) buradan ayrıldı. 1903 yılında Konya'da yeni açılan Mekteb-i Hukük'a vesâyâ (veraset ve intikal) müderrisi tayin edildi. 1908"de II. Meşrutiyetin ilanıyla Konya mebusu olarak Meclis-i Meb'ûsan'a girdi. Meclisin kapatılmasından sonra Konya'ya döndü (19 il), yeniden tedrisa*ta ve eser telifine başladı. Dört yıl içinde tefsirini tamamladı. Tekrar toplanan son Osmanlı Meclis-i Meb'ûsanı'na Konya me*busu olarak girdi ve İstanbul'un İngilizler tarafından işgali üzerine padişah ve An*kara ile görüşmek için seçilen heyette yer aldı. 16 Mart 1920'de Sultan Vahdeddin ile yapılan görüşmede ona düşmana karşı direnmeyi ve Anadolu'daki harekete des*tek vermeyi önerdi.[260] Heyet ardından Ankara'ya giderek Mus*tafa Kemal Paşa ve arkadaşları ile gö*rüştü.

Mondros Muta nekesi'nden sonra işgal güçlerine karşı Anadolu'da başlatılan Kuvâyi Milliye hareketi içerisinde aktif ola*rak çalışan Mehmed Vehbi Efendi yaptığı konuşmalarla vatandaşları düşmana kar*şı mücadeleye teşvik etti. Konya Valisi Cemal Bey'in halkla anlaşmazlığa düşüp görevini terketmesi üzerine şehrin ileri gelenlerinin isteğiyle Konya valiliği göre*vini kabul etti ve şehrin İtaiyanlar'ca İş*galine engel oldu.[261] İstan*bul hükümetinin Kuvâ-yi Milliyeciler ile anlaşması üzerine valilik görevine tayin edilen Suphi Bey'in şehre gelmesiyle Meh*med Vehbi Efendi görevi ona teslim etti. Türkiye Büyük Millet Meclisi açılınca Kon*ya mebusu olarak meclise girdi. Konya mebusu Celâleddin Arif Bey'in Erzurum'a gitmesi dolayısıyla üç ay Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne başkanlık yaptı. Çumra ayaklanmasını bastırmak için Refet Paşa ile birlikte Konya'ya geldi. Mustafa Kemal Paşa tarafından Ankara'ya çağırılması üzerine geri döndü ve Fevzi Paşa kabine*sinde Evkaf ve Şer'iyye vekili oldu. Sultan Vahdeddin'in İngilizler'in himayesinde İs*tanbul'dan ayrılmasından sonra onu pa*dişahlıktan ve halifelikten azleden meş*hur fetvayı Mehmed Vehbi Efendi verdi. Aynı fetva gereğince hilâfet makamına Abdülmecid Efendi getirildi.[262] Meclisin güvensizlik oyu sebebiyle düşen hükümetle birlikte vekillik görevi sona eren Mehmed Vehbi Efendi'nin 1923 Nisanında Türkiye Bü*yük Millet Meclisi'nin feshedilmesinin ar*dından mebusluk sıfatı da kalkınca siya*seti tamamen bıraktı.

Kendisini ilme vermesine rağmen Meh*med Vehbi Efendi'nin zaman zaman bas*kılara uğradığı ve gözetim altında bulun*durulduğu görülmektedir. İzmir suikas-tıyla (16 Haziran 1926) ilişkili olduğu ge*rekçesiyle Konya ve Ankara'da yirmi gün kadar gözetim altında tutuldu; suçsuzluğunun anlaşılması üzerine İstiklâl Mah-kemesi'nde yargılanmaktan kurtuldu. Mehmed Vehbi Efendi 27 Kasım 1949 ta*rihinde vefat etti ve Konya'da Ankara yo*lu üzerindeki Musalla Mezarlığı'na defne*dildi. Mehmed Vehbi Efendi cesaret ve dirayet sahibi bir kimseydi. Daima vicdanî kanaatleriyle hareket etmiş, etki altında kalmamış ve düşüncelerinden tâviz ver*memiştir.[263] Osmanlı Meclis-i Meb'ûsam'nda ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde hiçbir gruba bağlı kalmamış, yanlış gördüğü uygulamalara karşı çık*mış, baskılara boyun eğmemiştir. Bir Anadolu insanı olarak yaşamaya devam etmiş, vekilliği esnasında kılık kıyafetin*de bir değişiklîkyapmamıştır. Onun nük-tedan ve hoşsohbet bir kişiliğe sahip ol*duğu belirtili.[264]



Eserleri.



1. Hulâsatül-beyân teî-sÎTi'l-Kur'ân. 1911-1915 yılları arasında Konya'da yazılan tefsir on beş cilt olarak iki ayrı zamanda basılabilmiştir. Daha sonraki yıllarda çeşitli baskıları yapılan eserin Latin alfabesiyle ilk neşri 1966-1969 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Tef*sir ilmi bakımından yetersiz kabul edilen eser bazı özellikleri sebebiyle halknezdin-de rağbet görmüştür.

2. el-"AküHdü'l-hayriyye îî tahrîri mezhebi'l-hrkati'n-nâciye ve hum Ehlü's-sünne ve'l-ce-ma'a ve'r-red calâ muhali fihîm. Arapça olarak hazırlanan eserde inanç konularıy*la ilgili 133 mesele incelenmiştir. 1919'da tamamlanan kitap [265] müellif tarafından Akâid-i Hayriye Tercümesi adıyla Türkçe'ye çevrilmiştir.[266] Yazma nüshası Konya Yûsuf Ağa Kütüphanesi'ndedir. [267]

3. Ahkâm-ı Kur'âniyye.[268] 482 hükmün yer aldığı eserde ko*nular alfabetik sıraya göre ele alınmıştır. Bu eserin de Konya Yûsuf Ağa Kütüpha*nesi'nde bir nüshası bulunmaktadır. [269]

4. Sahîh-i Buharı Tecrîd-i Sarîh Muhtasarı Tercümesi.[270] Mehmed Vehbi Efendi'nin kaleme aldığı siyasî hâtıraları henüz ba*sı İmamıştir.


Bibliyografya :


Mehmed Vehbi, Hulâsatü'l-beyân fi tefsîri'l-Kur'ân, İstanbul 1966, Veli Ertan'ın girişi, I, 11-15; Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi, İstanbul 1974, II, 753; Mahir İz, ViHarın tei, İstan*bul 1975, s. 76-78; Cemal Kutay, Kurtuluşun ue Cumhuriyetin Maneui Mimarları, Ankara, ts. (Diyaner İşleri Başkanlığı Yayınları), s. 71-81; a.mlf.. Kurtuluşun "Kuuoacı" Din Adamları, İstanbul 1998, s. 88-93; Veli Ertan - Hasan Kü*çük, Cumhuriyet Deurinde Din Eğitimi, Din Müesseseleri ue Din Âlimleri, İstanbul 1976, s. 85; Mehmed Sofuoğlu, Tefsire Giriş, İstanbul 1981, s. 370; TBMM Gizli Celse Zabıtları, An*kara 1985, III, 948-951; Vehbi Vakkasoğlu. Os*manlıdan Cumhuriyete İslam Alimleri, İstan*bul 1987, s. 111-138; İsmail Cerrahoğlu- Şevki Saka, İmam- Hatip Liseleri için Tefsir Dersleri, İstanbul 1991. s. 118; Remzi Ateşyürek. Meh*med Vehbi Efendi'nin Hayatı, Eserleri ue Tef*sir İlmİndeki Yeri (yüksek lisans tezi, 1994], On-dokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti*tüsü, s. 17-24; Hasan Hüseyin Ceylan, TBMM Gizli Celse Zabıtlarında Saltanatın Kaldırılma*sı: Büyük Oyun, Ankara 1995,1,88, 196-221; II, 39-40; Türk Parlamento Tarihi (haz. Fahri Ço-ker), Ankara 1995, II, tür.yer.; III, 675-676; "Meh*med Vehbi Hoca", TA, XXIII, 431; "Mehmed Vehbi", Yeni Rehber Ansiklopedisi, İstanbul 1994, XIII, 352; Abdülhamit Binşık, "Mehmed Vehbi Çelik", Yaşamları ue Yapıtlarıyla Osman*lılar Ansiklopedisi, İstanbul 1999, II, 200-201. Remzi Ateşyürek
 
İlginizi çekebilecek benzer konular
  • Mehmedkuluzâde Celil
  • Mehmed Arif Bey
  • Maglayliç İbrahim Efendi
  • Esad Efendi Sahaflar Şeyhizade
  • En Çok Görüntülenen Konular
  • Mizancı Murat
  • Mehmedkuluzâde Celil
  • Ziya Gökalp
  • Farabi
  • Emir Şekib Arslan
  • Mehmet İzzet
  • Aynı Kategoriden Son Konular
  • Mizancı Murat
  • Mirza Melkum Han
  • Miras Kamil
  • Mîr Said Sultan Galiyev
  • Tüm sayfalar yüklendi.
    Üst Alt