• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Mahmud Hasan Diyubendi

  • Konbuyu başlatan Aslı
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 1K

Aslı

Usta Üye
Emekli
Katılım
11 Mart 2009
Mesajlar
10,457
Tepkime puanı
418
Puanları
83

İtibar:

MAHMÛD HASAN DİYÛBENDI


(1851-1920) Hint âlimi ve fikir adamı.

Uttar Pradeş eyaletine bağlı Bireli (Bareilly) kasabasında doğdu. Şeyhülhind un*vanıyla meşhurdur. İlk eğitimini Arap dili ve Câhiliye şiiri üzerindeki eserleriyle tanınan babası Zülfikar Ali'den, amcası Mehtâb Ali'den ve bölgedeki diğer hoca*lardan aldı. 1866'da kurulan Diyûbend Medresesi'nin (Dârülulûm-i Diyûbend) ilk öğrencisi oldu. 1875'te aynı medreseye müderris olarak alındı ve burada çeşitli aralıklarla uzun yıllar ders verdi.

1877 yılında çıktığı hac seyahati esna*sında, Hindistan'dan Hicaz'a hicret etmiş bulunan âlimlerden muhaddis Abdülga*nî Müceddidî'den hadis, Çiştiyye tarikatı şeyhi İmdâdullah Tehânevî'den tasavvuf dersleri ve hilâfet aldı. Hac dönüşünde medresedeki vazifesine devam eden Mahmûd Hasan 1888'de başmüderris, hocası Reşid Ahmed Gengûhî'nin vefatı üzerine 1905'te rektör oldu. Onun faali*yetleri sonunda medrese oldukça geniş*ledi ve ünü Hindistan dışına taştı. Buraya Afganistan, Türkistan, Buhara, Yemen ve Endonezya gibi bölgelerden öğrenciler gelmeye başladı. Mahmûd Hasan, özel

olarak yetiştirdiği talebelerine önce ule*mâ arasında birlik oluşturulması amacıy*la Cem'iyyetü'l-ensâr'ı (1909), ardından İngiliz eğitim sisteminin din yönünden bıraktığı olumsuz etkilerden gençleri ko*rumak üzere Nezâretü'l-maârifi'l-Kur'â-niyye'yi (1913) kurdurdu. Ayrıca Batı tar*zında okullarla klasik tarzda eğitim veren medreseler arasındaki metot ve zihniyet farkını azaltmak maksadıyla modern bir eğitim kurumu olan Mohammadan Ang-lo-Oriental High School (Aligarh Koleji) ile Diyûbend Dârüiulûm'u arasında hoca ve öğrenci değişimi anlaşmasını imzalattı.

Osmanlı Devleti'nin Trablusgarp ve Balkan savaşları sırasında (1911-1913) Mahmûd Hasan Dârülulûm-i Diyûbend'i geçici olarak tatil etti; başta arkadaşları ve talebeleri olmak üzere müslümanları Osmanlılar'a yardıma çağırdı. Bu durum Hindistan'daki İngiliz idaresini yıpratmak için de iyi bir fırsattı. Mahmûd Hasan iş*lerini daha kolay yürütebilmek amacıyla Delhi'ye yerleşti. Güvendiği talebelerine Afganistan sınırındaki Yağıstan'da as*kerî bir kamp kurdurdu. Öğrencisi Ubey-dullah Sindî'yi siyasî destek aramak ve gerekli organizasyonu yapmak için Afga*nistan'a gönderdi (1915). Sindî. Afganis*tan'da diplomatik faaliyetlerde bulundu ve sürgünde kurulan Hint hükümetinin Hindistan'dan sorumlu bakanı oldu.

1915'te ikinci defa hacca giden Mah*mûd Hasan Mekke'de Hicaz Valisi Gâlib, Medine'de Harbiye Nâzın Enver ve Bah*riye Nâzın Cemal paşalarla görüştü. Mahmûd Hasan'ın el yazısıyla Mevlânâ Fethuddin'e yazdı*ğı mektubun son kısmı [340] caz'dan mücahidlerin bulunduğu Yağıs-tan'a gitmek istediyse de Ruslar'ın geçiş yollarını kapatması üzerine buna muvaf*fak olamadı. Mekke'de İlmî faaliyetlerine devam etmeye çalışan Mahmûd Hasan, Mekke Emîrİ Şerif Hüseyin'in Osmanlı Devleti'ne karşı İsyanı sırasında tutuklan*dı (Ekim 1916). Buna gerekçe olarak isya*na dinî bir hüviyet kazandırmak için çıka*rılan fetvayı imzalamaması gösterilse de asıl sebebin İngilizler aleyhine yürütülen faaliyetlere aktif biçimde katılması oldu*ğu anlaşılmaktadır. Nitekim hemen ar*dından üç arkadaşıyla birlikte İngilizler'e teslim edildi ve Kahire'deki savaş suçlu*ları kampına, buradan da Malta'ya götü*rüldü (21 Şubat 1917). Olay Hindistan'da duyulunca İngiliz hükümeti aleyhine ya*pılan gösterilerde onun serbest bırakıl*ması istendiyse de bu tepkiler İngilizler'i kararından vazgeçirmedi. Mahmûd Ha*san Malta'da üç yıl kadar tutuldu ve 12 Mart 1920'de üç arkadaşıyla birlikte Hin*distan'a gönderildi.

İleri yaşına ve İngiliz hükümetinin uya*rısına rağmen Mahmûd Hasan ülkenin çeşitli şehirlerine seyahatte bulundu, İn*giliz yönetimine karşı halkı uyarıcı konuş*malar yaptı. Kasım 1919'da oluşturulan Hilâfet Komitesi'ni desteklediğini bildir*di. Bu komite bir toplantısında kendisine "Şeyhülhind" unvanını verdi. Aligarh Ko-leji'nin İngiliz yanlısı politikalardan vaz*geçmemesi üzerine Camia Milliyye İslâ-miyye adıyla yeni bir üniversite kurulması fikrini destekledi ve 29 Ekim 1920'de bu üniversitenin açılışını gerçekleştirdi. Ali-garh'ta İngiliz hükümeti aleyhinde çok etkili konuşmalar yapan Mahmûd Hasan bir soru üzerine İngiliz hükümetiyle bütün ilişkileri kesme fetvası verdi. 1919'da ku*rulan Cem'iyyet-i Ulemâ-yı Hind'in ikinci toplantısındaki (19-21 Kasım 1920) ko*nuşmasında İngilizler'i İslâm ve müslü-manların en büyük düşmanı olarak ilân etti. Toplantının sonunda onun Aligarh'ta verdiği fetva 500 kadar âlim tarafın*dan imzalanarak kamuoyuna bu kurulu*şun ortak fetvası şeklinde bildirildi, Mah*mûd Hasan 30 Kasım 1920'de vefat etti, cenazesi Delhi'den Diyûbend'e götürüle*rek burada defnedildi.

Mahmûd Hasan, Dârülulûm-i Diyû-bend'deki hocalığı sırasında bazı öğren*cilerle özel olarak ilgilenmiş, bunlar ileri-ki yıllarda Hint-İslâm toplumuna büyük katkılarda bulunmuştur. Enver Şah Keş-mîrî. Eşref Ali Tehânevî, Ubeydullah Sin-dî, Senâullah Amritsarî, Şebbîr AhmedOsmânî, kendisi hakkındaki Risâie-i Şey-hu'İ-Hind'in (Delhi 1918) müellifi Kifâye-tullah Dihlevî, Hüseyin Ahmed Medenî. Muhammed İlyâs Kandehlevî, Seyyid Muhammed Miyân ve Ahmed Ali Lâhorî onun bu talebelerinden bazılarıdır.



Eserleri.


l. Edille-i Kâmile. Ehl-i ha*dîs ekolünden Muhammed Hüseyin Batal-vî'nin Hanefî mezhebindeki bazı mesele*lerin Kitap ve Sünnet'te delili bulunma*dığı iddiası üzerine yazılmıştır (Diyûbend 1875-1877). Müellif bu konuda daha sonra ortaya atılan sorulara cevap için de Îzâhu'i-Edille'yi kaleme almıştır.[341]

2. Taşhîh-iEbîDâvûd. Müellif, Sünen-iEbî Davud'un matbu ve yazma nüshalarını inceleyerek rnusahhah bir nüsha meydana getirmiştir. Arapça olan bu çalışma 1318 (1900) yılında Delhi'de yayımlanmıştır.

3. Mûdıhu'l-Furkân. 19O9'da başlayıp Temmuz 1918'de Malta'da tamamladığı Kur'an tercümesidir. İlk defa 1920yılında Bicnör'da basılan eser, Şah Abdülkâdir ed-Dihlevî'nin Mûdıhu'l-Kur'ân (Mûzıh-ı Kur'ân) adlı Urduca Kur'an tercümesinin bazı çıkarma, ilâve ve sadeleştirmelerle yeni bir düzenlemesidir. Tercüme Hindis*tan ve Pakistan'da birçok defa basılmış*tır. Mahmûd Hasan eseri tamamlayınca tefsiri haşiyeler de yazmaya başlamış, fakat tamamlayamadan vefat etmiştir. Bu haşiyeler, Nisa sûresinden sonrası ta*lebesi Şebbîr Ahmed Osmânî tarafından kaleme alınarak Tefsîr-i "Osmânî adıyla neşredilmiştir (Bicnör 1925). Afganistan Devleti Mûdıhu'l-Furkân'ı esas alarak bir Kur'an tercümesi hazırlatmış ve Tef*sîr-i 'Oşmtmı'nin Farsça çevirisiyle bir*likte yayımlamıştır. Tercüme ve tefsir Kral Fehd'in başlattığı, çeşitli dillerde Kur'an mealleri bastırıp dağıtma programı içinde yüzbinlerce basılarak (Medine 1989) da*ğıtılmıştır.

4. KüHiyyât-ı Şeyhu'1-Hind. Farsça ve Urduca kaside, mersiye, met*hiye ve tarih manzumelerini içeren ki*tap müellifin talebesi Asgar Hüseyin ta*rafından Diyûbend'de neşredilmiş (1340/ 1922), daha sonra Ebû Selmân Şahcihân-pûri kitabı bir giriş ekleyerek yeniden yayımlamıştır (Karaçi 1994).

5. Hâşiyetü Muhtaşari'l-mecânî. Sa'deddin et-Teftâ-zânî'ye ait eserin ve iki şerhinin haşiyesi olup 1344'te (1925) Delhi'de, ardından birçok defa Delhi ve Karaçi'de basılmış*tır.

6. en-Nûrü's-sârî ıaiâ Şahîhi'1-Bu-hârî. Şahîh-i Buharı derslerinin Müştak Ahmed Pencâbî tarafından yazıya geçi*rilmiş şekli olup 1963'te neşredilmiştir.

Mahmûd Hasan'ın diğer eserleri de şunlardır: el-Ebvâb ve't-terâcim li-Şa-hîhi'l-Buhârî, Cühdü.'1-mukıi fi tenzî-M'1-muHzzi ve'1-müzil, Ahsenü'1-kurâ fi tavzihi evşâkı'l-'urâ, el-Feyzii'l-cârî li-şerhi Şahîhi'l-Buhârî, İfâdât-î Mah*mûd, el-Verdü'ş-şezî'alâ CâmFi't-Tir-mizî.

Bibliyografya :


Abdülhay el-Hasenî, Nüzhetü'l-hauâtır, VIII, 465-469; Rahman Ali, Tezkire-i'ülemâ^ey Hind (trc. M. Eyyûb Kadiri), Karaçi 1961, s. 466-467; Ziya-ul-Hasan Faruqi, The Deoband School and the Demand for Pakistan, Lahor 1962, s. 22-91; Aziz Ahmad. Islamic Modernisin in india and Pakistan: 1857-1964, London 1970, s. 103-113, 131-137; lshtiaq Husain ÇJureshİ, ulema in Politics, Karachi 1974, s. 245-274; Ubeydııllah Sindi, et-Temh'td li-tacrîfı e'immeti't-tecdîd (nşr. Gulâm Mustafa el-Kâstmî), Camşoro 1976, s. 153-158; Asgar Hüseyin, Hayât-ıŞey-hu'l-Hind, Lahor 1977; Sâliha Abdülhakîm Şe-refüddin, Kur'ân-ı Hakîın key urdu Terâcim, Karaçi 1981, s. 416-422; Füyûzurrahmân, Me-şâhtr-i 'Ulemâ, Lahor, ts. (Frontier Publishing Companyl, I, 565-576; Cem'iyyet-i'Ulemâ-i Hind-Destâuîzât-ı Merkezî iclâshâ'ey ıAm 1919-1920(nşr. Pervîn Rözîne), İslâmâbâd, ts. (Kav*mi İdare Berâey Tahkîk-i Târîh u Sekâfet), I, 54-75; B. D. Metcalf, Islamic Reuiüal in Brit-ish İndia: Deoband, 1860-1900, New Jersey 1982, s. 87-263; Seyyid Muhammed Miyân. Tahrtk-i Şeyhu'l-Hind, Karaçi 1988; a.mlf., Esirân-ı Malta, Karaçi, ts. (Şemsî Publishing House); Ekber Şâh Buhâri. Ekâbir-i 'Ülemâ-İDi*yûbend, Lahor, ts., s. 29-32; Ahmed Hân, Kur-'ân-ı Kerîm key Urdu Terâcim-KiLâbiyât, İslâ*mâbâd 1987, s. 246-248; Abdürreşîd Erşad, BisBarey Müselmân, Lahor 1990, s. 227-302; Mim Kemal öke. Hilâfet Hareketleri, Ankara 1991, s. 28-34; Saîdurrahmân Alevî. "Dârüfri-Iûm-i Diyûbend ka Peiılâ Tâlib-i'İlm", er-Reşıd, 1V/2-3, Lahor 1976, s. 653-664; "Mahmudul Hasan", Mustimlndia, 11/22,NewDelhi 1984,s. 453; Ahmedurrahmân. "Hazreti Şeybu'1-Hind kî l^şnîfât", Beyyinât, XLVlII/5, Karaçi 1986, s. 11-26; XLVlll/6 (1986), s. 13-30;Yuvaraj Deva Prasad. "The Silk Letter PIot-An Anvj-British Conspiracy in World War I", JPHS, XXXIV/3 (1986), s. 153-163; Abdulhamit Binşık, "Şey-hu'1-Hind Mahmûd Hasan Diyûbendî", İlim ve Sanal,sy. 41, İstanbul 1996, s. 55-69;Şeyh Ne-zîr Hüseyin, "Mahmûd Hasan", ÜDMİ, XX, 32- Abdulhamit Birışık
 
İlginizi çekebilecek benzer konular
  • Mahmud Muhammed Taha
  • En Çok Görüntülenen Konular
  • Mizancı Murat
  • Mehmedkuluzâde Celil
  • Ziya Gökalp
  • Farabi
  • Emir Şekib Arslan
  • Mehmet İzzet
  • Aynı Kategoriden Son Konular
  • Mizancı Murat
  • Mirza Melkum Han
  • Miras Kamil
  • Mîr Said Sultan Galiyev
  • Tüm sayfalar yüklendi.
    Üst Alt