• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Ece

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
14,117
Puanları
0
KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ


Kıbrıs adasında Türk toplumu tarafından 1983'te kurulan devlet.
Sınırları 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı son­rasında ortaya çıkan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) adanın % 36'sını kap­sayan kuzey bölümünde yer alır. Yüzölçü­mü 3355 km2, nüfusu 200.000 (1997), nüfus yoğunluğu km2 başına altmış ki­şi, para birimi Türk lirası, başşehri Lef­koşe'dir ( 42.493). Diğer önemli şehir ve kasabaları Gazimagosa (31.286). Girne (15.160), Güzelyurt (19.355) ve İskele'dir.[1][101]
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilâ­nı, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtfnın ardın­dan adanın siyasî durumuyla ilgili olarak yapılan görüşmelerin bir sonucudur. Türk tarafının 13 Şubat 1975'te ilân ettiği Kıb­rıs Türk Federe Devleti'nin yapısı adada federal bir çözüme gidileceği var sayımı üzerine kurulmuştu. Bu sebeple kuruluş bildirgesinde, nihaî amacın iki bölgeli bir federasyon çerçevesinde Kıbrıs Rum top­lumuyla birleşmek olduğu belirtilmişti. Aynı amaç doğrultusunda Kıbrıs Türk Fe­dere Devleti Başkanı Rauf Raif Denktaş'ın 1977'de Rum lideri Makarios, ardından 1979'da onun yerine geçen Kiprianu ile yaptığı toplantılarda Kıbrıs'ta iki kesimli, iki toplumlu federasyon kurulması için il­ke anlaşmasına varıldı. Fakat Rumlar, bu iki anlaşmanın gereğini yerine getirme­yerek siyasî eşitliğe dayalı iki kesimli fe­derasyon çözümüne devamlı karşı çıktı­lar ve bunu yine milletlerarası platform­lara taşıdılar. Birleşmiş MİIletler'e başvu­rarak Kıbrıs'ın tamamında sadece Rum-lar'ın hâkim olacağı bir düzenleme yapıl­ması ve bunun baskı ile Türkler'e kabul ettirilmesi için uğraşıp çözüm yollarını tı­kadılar.
Federasyon kapısının kapandığını, çö­züm ümitlerinin ortadan kalktığını gören Türk tarafı, federe devlet şeklindeki ya­pısını bağımsız ve özgür bir devlet statü­süne çevirme gereğini duydu. Adada fe­derasyona dayalı bir devlet düzeni bulun­madığına ve böyle bir devletin kurulma­sı ümidi de kalmadığına göre Kıbrıs Türk Federe Devleti boşlukta kalmış, anlamını yitirmiş bulunuyordu. Bu sebeple 15 Ka­sım 1983'te federe devlet statüsü terke-dilerek bağımsız, özgür Kıbrıs Türk Cum­huriyeti ilân edildi.
Kıbrıs Türk Federe Devleti Meclisi, 15 Kasım 1983 günü Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ilân ederken aldığı kararda Kıbrıs Türk halkının ırk. millî menşe, din ve dil gibi farklara dayalı olarak insanlar arasında ayırım gözetilmesini, her türlü sömürgeciliği. ırkçılığı, baskı ve tahakkü­mü reddettiğini; Kıbrıs'ta. Doğu Akde­niz'de, Ortadoğu'da ve dünyada tam bir barış ve istikrarın, özgürlüğün, insan hak­larının hâkim olmasını istediğini; Kıbrıs'­taki iki halkın millî benliklerini koruyarak kendi kesimlerinde huzur ve güven için­de yaşamaya ve kendilerini yönetmeye haklan olduğuna inandığını; iki halkın ara­larındaki sorunları eşit düzeyde müzake­relerle barışçı, âdil ve kalıcı bir çözüme ulaştırmasının mümkün ve zorunlu oldu­ğu görüşüne sımsıkı bağlı bulunduğunu belirtmiştir. Bağımsızlık bildirgesinde Ku­zey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Birleşmiş Milletler ilkelerine. 1960 kuruluş, garanti ve ittifak antlaşmalarına bağlı kalacağı. Doğu Akdeniz'de barışın, istikrarın ve dengelerin korunmasını daima ön plan­da tutacağı, hiçbir askerî bloka katılma­yacağı. Kuzey Kıbrıs'ı dünyada, Akdeniz ve yakın bölgelerde barışın hüküm sür­mesine hizmet edecek bağımsız, bağlan­tısız bir barış ve huzur bölgesi olarak tut­maya azimli ve kararlı olduğu dünyaya duyuruldu.
Kıbrıs müslüman Türk toplumu 1979'-da İslâm Konferansı Teşkilâtı'na gözlemci olarak kabul edilmiştir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni devlet olarak tanıyan ilk ülke Türkiye Cumhuriyeti olmuştur. Pa­kistan ve Bengladeş'in tanıma kararını Amerika Birleşik Devletleri ve Batılı bü­yük güçler engellemiş, Rum -Yunan giri­şimleri sonucunda Amerika Birleşik Dev­letleri, İngiltere ve diğer daimî üyelerinin desteğiyle Güvenlik Konseyi'nden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin tanınması aleyhinde bir karar çıkarılmıştır. Bu kara­ra rağmen Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında 17 Nisan 1984'te karşılıklı olarak büyükelçi teatisi yapılmış, diplomatik ilişkiler resmen başlatılmıştır. Kıbrıs Türk halkı ve liderliği kendi bağım­sız, özgür devletine kavuşmakla beraber yine de adada iki ayrı devlete dayalı bir federal veya konfederal uzlaşmaya varıl­ması kapılarını açık bıraktı. Cumhurbaş­kanı Denktaş'ın girişimleriyle Birleşmiş Milletler genel sekreterlerinin gözetimin­de iki kesimin uzlaşmasını sağlayacak yo­ğun arayışlar ve görüşmeler başlatıldı. Kıbrıs Türk ve Rum liderleri arasında yıl­larca devam eden görüşmeler. Kıbrıs Türkleri'nin üniter bir Rum Devleti için­de azınlık konumuna indirgenmek isten­mesi dolayısıyla sonuçsuz kaldı. 1990 yı­lında, Rum yönetiminin 1960 antlaşma­ları ile anayasasına ve milletlerarası huku­ka aykırı olarak Avrupa Birliği'ne bütün Kıbrıs adına tek yanlı olarak üyelik başvu­rusunda bulunması çözüm ve uzlaşma uğraşlarının Önünü daha da tıkadı. Nite­kim 1960 Garanti Antlaşması, Türkiye ve Yunanistan'ın birlikte üye olmadıkları herhangi bir siyasî veya ekonomik kuru­luşa Kıbrıs Cumhuriyeti'nin üye olama­yacağını belirtiyordu. Ayrıca 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti anayasası Kıbrıs Cumhuriye­ti'nin dışişleri, savunma ve güvenlik ko­nularında Türk olan cumhurbaşkan yardımcısına veto hakkı tanımaktaydı. Avru­pa Birliği komisyonu yasal yönlerini dik­kate almadan veya incelemeden Kıbrıs Rum yönetiminin bu yasa dışı hareketi­ne olumlu yaklaştı. Avrupa Birliği bu tu­tumu sonucunda. Rum tarafıyla üyelik müzakerelerini başlatmak ve hatta üye­liğin gerçekleşeceği yönünde beyanatlar vermek suretiyle Kıbrıs'ta iki ayrı yöneti­min, iki ayrı devletin uzlaşmasını âdeta imkânsız hale getirdi.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin dev­let yapısı Avrupa demokrasilerine uygun ilkelerle serbest halk iradesine dayalı par­lamenter sisteme göre oluşturuldu. Yet­miş kişilik kurucu meclisin hazırladığı Ku­zey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti anayasası 5 Mayıs 1985'te halkın onayına sunulup kabul edildi. Ardından 9 Haziran 1985'te cumhurbaşkanlığı seçimi yapılarak Rauf Denktaş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'­nin ilk cumhurbaşkanı oldu. 23 Haziran'da yapılan genel seçimlere yedi siyasî par­ti katıldı ve seçilen elli milletvekili ilk cumhuriyet parlamentosunu oluşturdu. 1986"da yapılan yerel seçimler de demok­ratik kurallar içinde gerçekleşti.
Anayasaya göre cumhurbaşkanı devle­tin başıdır ve her beş yılda bir halk tara­fından seçilir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhu­riyeti anayasasının esas ilkeleri insan hak ve özgürlükleri, hukukun üstünlüğü, kişi­lerle toplumun huzuru ve refahı temeli­ne dayandırılmış olup Atatürk ilkelerine bağlı kalmayı hedeflemiştir. Anayasanın birinci maddesinde Kuzey Kıbrıs Türk Cum­huriyeti'nin laik bir devlet, ikinci madde­sinde ise resmî dilinin Türkçe olduğu be­lirtilir. Elli milletvekilinden oluşan Cumhuriyet Meclisi seçimleri beş yılda bir, yerel yönetim organlarının seçimleri ise dört yılda bir yapılır. Anayasa mahkemesi, yü­ce divan, yargıtay ve yüksek idare mahke­mesi görevlerini yapan Kıbrıs Türk Yüksek Mahkemesi bir başkanla yedi üyeden olu­şur. Başkan ve dört üye anayasa mahke­mesi görevini, başkan ve iki üye veya sa­dece üç üye yüksek idare mahkemesi gö­revini yapar. Yargıtayın görev ve yetkile­rini de KıbrısTürk Yüksek Mahkemesi yerine getirir.[2][102]
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ekono­misi küçük ada ekonomilerinin özellikle­rini taşır. Rum yönetiminin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne uyguladığı ekono­mik ambargo ve 1994 tarihli Avrupa Bir­liği Adalet Divanı kararı ile tarımsal ürün­lerini Avrupa'ya satmak imkânından yok­sun bırakılmıştır. 2000yılı itibariyle gayri safî millî hâsıla tutarı yaklaşık 680 tril­yon Türk lirası idi. Büyüme hızı 2000yılı için % 5,3 olarak belirlenmişti. Millî gelir 963.9 milyon Amerika Birleşik Devletleri doları, enflasyon % 55,3 oranındaydı. Son beş yıl zarfında gayri safî millî hâsıla için­de en büyük pay kamu hizmetlerine ay­rılmıştır. Bunu ticaret, turizm, ulaştırma ve haberleşme sektörleriyle tarım ve sa­nayi izlemektedir.
Üretimde, ihracatta ve millî gelirin da­ğılımında en büyük sektör tarım sektörü olup tarım ülkenin sosyoekonomik yapı­sında önemli bir yer tutmaktadır. Ülke nüfusunun yaklaşık % 6O'ı kırsal bölge­lerde yerleşmiş olup toplam çalışan nü­fusun % 25'i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. Önemli tarım ürünleri, ta­hıl (arpa, buğday, nohut, fasulye), patates, karpuz, harup, zeytin, üzüm, narenciye ve Kıbrıs'a özgü peynir olan hellimdir. Hayvancılık da ülkenin ihtiyacını karşıla­yacak düzeydedir.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde sa­nayi faaliyetleri hafif sanayi dalında, özellikle de gıda alanında gelişmiştir. Sanayi ürünleri gıda, içki. tütün, dokuma, giyim, ayakkabı, mobilya, kâğıt ve ilâçtır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ekonomisinin bir ada ekonomisi özelliklerini taşıması, do­ğal kaynaklarının yetersizliği ve adanın nisbeten az yağış alması sebebiyle üretim ve tüketim dışa bağımlıdır. İhracatın itha­lâtı karşılama oranı % 15-30 arasında de­ğişmektedir. İthalâtta tüketim malları ağırlıktadır. İthalât ve ihracatın yapıldığı ülkelerin başında Türkiye, Avrupa Toplu­luğu ülkelerinden Birleşik Krallık ve Al­manya, EFTA ülkeleri, Japonya ve Ame­rika Birleşik Devletleri gelmektedir. Baş­lıca ihraç mallan narenciye, patates, işlen­miş tarım ürünleri, gıda ve konfeksiyon­dur. Başlıca ithal mallan ise makine ve mekanik cihazlar, gıda sanayii ürünleri, bitkisel ürünler, mineral maddeler, kim­yasal sanayi ürünleridir. 2001 verilerine göre ithalât tutarı 272 milyon dolar, ih­racat tutarı ise 34,6 milyon dolardır.
Turizm sektörü Kuzey Kıbrıs Türk Cum­huriyeti ekonomisinin lokomotifidir. Sek­tör 1990 yılına kadar önemli gelişmeler göstermiş, 1990'da ülkeye gelen turist sayısı 300.810 kişiye, turizm gelirleri de 224,8 milyon dolara yükselmiştir. 1990 yılı sonlarında başlayıp 1991 içerisinde et­kisini gösteren iç ve dış olumsuzluklar sebebiyle turizm gelirlerinde önemli düşüşler olmuştur. Turizmin canlandırıl­ması için alınan önlemler olumlu sonuç­lar vermeye başlamıştır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne gelen turist sayısı % 21.5. turizm gelirleri ise % 14 oranın­da artmıştır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin en Önemli deniz ulaşım kapıları Gazimagosa Limanı ile Girne Turizm Limanfdır. Gazimagosa dış ticaret limanı olup burada bir de serbest liman bölgesi bulunmak­tadır. Türkiye ile düzenli deniz ulaşımı Mersİn-Gazimagosa. Taşucu-Girne ve Alanya-Girne hatlarında yapılmaktadır. Ercan ve Geçitkale havaalanları Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni dış dünya­ya bağlar.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde nüfusun 113.340ı (% 56.6) şehirlerde. 87.047'si (% 43,4) köylerde yaşamakta­dır. Yıllık nüfus artışı % 1,1'dir. Nüfusun% 99'unu Türkler oluşturur.
2001-2002 öğretim yılı verilerine göre Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti genelin­de ilköğretime bağlı seksen yedi ilkokul, on sekiz anaokul. dört özel eğitim okulu, orta öğretime bağlı olarak da otuz okul vardır. Yüksek öğretim kurumları ise Ata­türk öğretmen Akademisi. Doğu Akdeniz Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi, Girne Amerikan Üni­versitesi. Yakındoğu Üniversitesi, Lefke Avrupa Üniversitesi ve Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi'dir.


Bibliyografya :


Rauf R. Denktaş. The Cyprus Triangle, New York 1990; Peter-Jürgen AIbrecht, North Cyprus, London 1994; Sabahattin İsmail. 150 Soruda Kıbrıs Sorunu, İstanbul 1998; Z. Stav-rinides. The Cyprus Conflİct, Lefkoşa 1999; Ahmet C. Gazioğlu, Tu>o Equal and Sovereign Peopies, Lefkoşa 1999; a.mlf., Kıbrıs'ta Türkler (1570-1878), Lefkoşa 2001; KKTC Başbakanlık Deulet Planlama Örgütü, KKTC 15 Aralık Genel Nüfus Sayımı, Nüfusun Sosyal ue Ekonomik Nitelikleri [ 1999 j; Dünden Bugüne Kıbrıs Mese-tesıf^rih ve Tbbiat Vakfı Yayını), İstanbul 2001; İrfan Kaya Ülger - Ertan Efegil, AB ue KIBRIS: Bugünü ue Geleceği, İstanbul 2002; KKTC Baş­bakanlık Deulet Planlama Örgütü 2002 Geçiş Yık Programı; KKTC Başbakanlık Deulet Plan­lama Örgütü İzleme ue Koordinasyon Dairesi, KKTC istatistik Yıllığı 2000 (2002); KKTC Baş­bakanlık Deulet Planlama örgütü İzleme ue Koordinasyon Dairesi, KKTC Ekonomik ue Sosyal Göstergeler 2000 (2002).
Ahmet C. Gazioğlu


[1][101] 5246; coğrafî durumu ve 1974 ön­cesi tarihi için bk. Kıbrıs

[2][102] daha geniş bilgi için bk. Anayasa Kuzey Kıbrıs
 
Üst Alt