• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Hababi

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,577
Puanları
83
HABABİ


Muhammed Aziz el- Habâbî (1923-1993) Faslı ilim ve fikir adamı, yazar.

25 Aralık 19Z3'te Fas'ta doğdu. Bu şe*hirdeki Mevlây İdris Lisest'nde talebe iken milli mücadele hareketine İştirak etti; bu mücadelenin önde gelen kuruluşların*dan olan Hizbü'ş-şûrâ ve'l-istiklâl'de yer aldı. Katıldığı gösteriler sebebiyle 1945'-te Fransızlar tarafından tutuklanarak on sekiz aya mahkûm edildi. Sekiz ay hapis yattıktan sonra işkenceye mâruz kaldığı ortaya çıkınca serbest bırakıldı (1946). Sorbonne Üniversitesi'nin felsefe bölü*münde doktorasını tamamladıktan son*ra 1952-1959 yıllan arasında Fransa'da Centre National de la Recherche Scienti-fiquete çalıştı.

1959'da Fas'a dönen Habâbî (Batı dil*lerinde adı Lahbabi), Külliyetü'1-âdâb ve'l-ulûmi'l-insâniyye'de felsefe profesörü. 1961'de aynı fakülteye dekan oldu. 1969'-da Cezayir Üniversitesi'nde felsefe dersi verdi ve oradaki yüksek öğretim bakanlı*ğında müsteşar olarak görev yaptı. 1974'-te Fas'a dönerek Fas Üniversitesi'nde öğ*retim üyeliğine tayin edildi. Habâbî bu arada birçok kültürel faaliyete de öncü*lük etti ve Fas Yazarlar Birliği'ni kurdu, bu birlik adına bir dergi yayımlamaya baş*ladı. Ayrıca Fas Felsefe Derneği'ni kura*rak bu dernek adına da bir dergi çıkaran Habâbî, Academie des Sciences d'Outre-mer (Paris), el-Ekâdimiyyetü'1-melekiy-yetü'l-Mağribiyye (Rabat), Mecmau'Mu-gati'l-Arabiyye (Kahire) ve diğer bazı ku*ruluşlara üye oldu.

Araştırmaları ve yazıları hem Fas'ta hem de Fas dışında Habâbfye birçok ödül kazandırmıştır. Habâbî felsefeden şiire, hikâyeden romana ve köşe yazısından dil araştırmalarına kadar farklı alanlarda us*taca kalem oynattığı gibi Fransızca'yı da Arapça kadar mükemmel bildiğinden her iki dilin kültürüne hizmetleri olmuştur.

1950'lerde ve 1960'ların başında rea*list personalizm (eş-şahsârtiyye, şahsi*yetçilik) filozofu olarak tanınan Habâbî 1960'ların ortalarında İslamcı persona-lizme. 1970'lerin ortalarında ise "yarm*alık" (el-gadiyye) adını verdiği felsefeye yöneldi. Bu arada bir kimlik araştırma*sına girdi. Zira bir taraftan akılcı, şahsiyetçi ve insanî Özelliklere sahip İslâm kültürünün soylu mazisine duyduğu Öz*lem, diğer taraftan çağdaş Batı bilimi ve kültürünün ezici hâkimiyetiyle karşı kar*şıya bulunması onu ardarda gelen dü*şünce değişimlerine yöneltmiştir. Ancak Habâbî bu arayışı sürdürürken hiçbir za*man tek cepheli düşünen ve dar kalıp*lara sıkışan bir filozof değil, hem İslâm felsefesinde hem çeşitli akımlarıyla Batı felsefesinde veya Batı ve İslâm felsefe*sini bir araya getirme eğilimleri karşısın*da toparlayıcı, uzlaştırıcı ve geliştirici bir düşünür olmuştur. İslâm kültürünün çe*şitli yönleriyle Batı ilmi ve düşünce akım*ları arasında uzlaşma noktaları bulmaya çalışan Habâbî. insan düşüncesini zen*ginleştiren dengeli bir sistem oluştur*maya gayret etmiştir. Habâbî ayrıca bü*tün kültürlerin geniş bir harmanlaması*nı yaparak senteze ulaşmaya çalışmış, böylece diğer filozofların içine düştüğü düalizm açmazından da kurtulmuştur.

Habâbî'nin felsefesi personalizm ekse*ni etrafında yoğunlaşmaktadır. Çünkü ona göre her insanın "varlık"tan "şahisMa dönmesi ve kendi muhiti içindeki özel kimliğine kavuşması, "kişileşme" (teşah-hus) diye adlandırdığı bir süreç içinde gerçekleşmektedir. Bu da insanların ha*yat boyunca yaşadıkları bütün hissî, iç*timaî, kültürel ve dinî faaliyetlerle sanat ve dil faaliyetlerinin toplamından mey*dana gelir. Buna göre kişileşme, "ben" ile âlem arasındaki dinamik ilişki çerçeve*sinde aklî, vicdanî, cismanî ve içtimaî bü*tün boyutlarıyla insanı kuşatan bir fiildir. Bu anlamıyla kişileşme, insanın başkala*rıyla ve tabiî çevresiyle münasebetlerinin geçmişiyle irtibatı ve geleceğe bakışının bir hâsıfasıdır. Habâbî'ye göre İnsanoğlu bütün değişmelere konu olduğu gibi bu değişmelerin etkisi altında da kalmıştır. Başka bir ifadeyle insan sürekli biriken arazlar toplamı olduğundan bir kişinin hayat boyunca tek bir kimliğe sahip ol*ması imkânsızdır. Bu sebeple Habâbî'nin felsefesi bazı yönleriyle Eş'ariye kelâmı ve İbn Sînâ felsefesindekine benzeyen bir araz anlayışına sahiptir. Fakat Habâbî'*nin bu araz felsefesinin insanî bir karak*teri vardır. Zira kişileşme yalnız insan için söz konusudur ve insan düşüncesinin te*melini, ümitlerinin en üst noktasını teşkil eder.

İlk felsefî yazılarında Habâbî kendi per-sonalizmini realizm olarak nitelendir*mişti. Çünkü ona göre her filozof, kendi felsefesini anlamlı ve yararlı kılmak için bu felsefeyi çağının tabiatından ve kendi realitesinden üretmelidir. Ancak onun re*alizmi maddecilikle uyuşmaz; zira reali*tenin tahlili ve değiştirilmesi ameliyesin*de düşünce, ruh ve imanın rolünü inkâr etmez; aksine şahıs ve toplum düzeyin*deki dengenin bozulmaması için madde ile ruhun uzlaştırılması m ister. Habâbî'*nin realizmi yükselme ve gelişmeyle de bağdaşmaktadır. Kişileşme yeterli değil*dir; her fert "var olan"dan (kâin) kişiye dönüşmektedir. Ancak özü bakımından kemale ermesi, ferdiyetten insana yük*selmesiyle sağlanabilir. Habâbî bu dönü*şüme "teâlT (yükselme, gelişme) veya "teennüs" (insan olma) adını vermektedir. Ona göre insan olma gerçekleşince artık insanlar arasındaki psikolojik, içtimaî ve tarihî ayrılıklar, bu arada ırk, kültür ve mezhep taraftarlığı ortadan kalkarak in*sanoğlu tarihe, âleme ve insanlığa açıl*mış olur. Ferdî menfaatlerle genel men*faatler birleşir. Bu durumda fert bütün insanlığı kucaklamış olur ve onunla tek bir bütün haline gelir.

Habâbrnin personalizmi İslâmfdir; çün*kü felsefî hareket noktasını İslâmiyet'*ten ve şehâdetten almıştır. Buna göre İslâmiyet hoşgörü ile akılcılık ve şahsi*yetçilikle eş anlamlı olduğu gibi yine İs*lâm, insanı bağlarından kurtarıp kendi benliğine kavuşturan özgürlük vesilesi*dir. İslâmî personalizm açısından gerçek müslüman mezhep taassubuna, aşırı ta*rikat görüşlerine veya gnostik sembol-cülüğe kurban olup gitmez, bunlardan kendini sıyırabilir. Gerçek müslüman ken*di âlemine açılmış, rabbinin buyruğuna boyun eğmiş ve şeriatını basiretli bir şekilde bütün çabalarıyla yerine getirmiş olan İnsandır.

Habâbî. "yarın" anlamına gelen Arapça gad kelimesinden kendi felsefesinin son aşamasını belirten gadiyye (yarmalık) te*rimini icat etmiştir. Bu terim çağdaş âlim için geleceğin ne kadar önemli oldu*ğunu ortaya koyar; gelecekte devletle*rin, milletlerin ve kültürlerin sınırlarının aşılacağı, medeniyet ve iktisat meselele*rinin ve bilhassa Batı merkeziyetçiliğinin yok olacağı ümidine işaret eder. Onun yarmalığı, insanoğluna bütün medeniyetlerin eşit olarak katıldığı, ilerlemiş âlemle geri kalmış âlem arasındaki fark*lılığın giderildiği, sevgi, adalet ve anlayı*şın hâkim olduğu, insanların kinden, kül*tür ve ırkçılık taassubundan arındığı, ki*şinin bir araç değil amaç olarak kendi degerinin farkına varıp yeniden kendine gü*ven kazandığı bir geleceği kurmanın ümi*didir.

Mine'l-kâ'in ile'ş-şahş adlı kitabında insanı insan olarak ele alan Habâbî, eş-Şahşâniyyetü'l-Jslâmiyye adlı eserinde de insanoğlunu mümin olarak ele almış*tır. Onun yarmalıkla ilgili yazıları bir yan*dan insanoğlunun gelecekteki değerleri*ne, varlığına ve haysiyetine yönelik tehli*keleri dile getirirken öte yandan insanlı*ğa yakışır bir geleceğin projesini çizmiş*tir.

Habâbrnin felsefesi geleceğe dönük, gelişmeci ve eleştirici bir felsefedir. Ha*bâbî araştırmalarında insan gerçeğini en doğru ifade edecek, insanın varlık şart*larını değiştirecek yeni düşüncelerin pe*şinde olmuştur. Zira bugünün insanı ya kendisini ve âlemi değiştirme ya da yok olup gitme seçeneğiyle karşı karşıyadır. Onun felsefesi insanın akıl. vicdan, iman ve ilim boyutlarını göz önünde tutan, bütün dinî. fikrî ve estetik bilimlerden ilham alan geleceğe dönük bir felsefedir. Habâbî'nin felsefesinin eleştirici oluşu, onun bütün görüşlere açık olması, kendi kimliğinden ve kişilik Özelliklerinden sıy*rılıp yabancılar içinde erimeden kendini eleştirme cesaretini göstermesi anlamı*na gelir. Böylece Habâbî kendini totaliter, tutucu ve çekingen düşüncelerden koruduğu gibi gerçeğe tek boyutlu bir açıdan bakan düşüncelere de felsefesinde yer vermemiştir. Bu bakımdan onun felsefe*si hareket noktaları, bakış açıları, düşün*ce üslûbundaki zenginlik yönünden çe*şitlilik arzederken bu çeşitliliğin yegâne hedefi olarak insanı insan olması itiba*riyle saadete erdirmeyi amaçladığı için de tek boyutlu bir felsefedir. Ancak Ha*bâbî, örnek bir İslâmî düşünür olarak baş*ka düşüncelere de açık olmakla beraber o düşünce sahiplerine ne yukarıdan bak*mış ne de onlar karşısında küçülmüştür.

Habâbî fikirlerini daha geniş kitlelere duyurmak amacıyla Fransızca yazdığı şi*irlerle Arapça ve Fransızca kaleme aldığı hikâye ve romanlarında geri kalmış üçün*cü dünya ülkelerinin insanını; onun hu*zursuzluğunu, hem kendi medeniyeti hem de Batı medeniyeti çarkı altında ezilmişliğini, değerler çıkmazını dile ge*tirmiştir. Ayrıca Batı medeniyeti modeli*nin çağın problemlerini çözmede ve git*gide çoğalan çıkmazları açmada insan*lığa hiçbir şey kazandırmadığını belirten Habâbî yine de gelecekte insanlığın ka*ranlıklardan aydınlığa çıkacağına inanmıştır. Habâbî. edebî eserlerinde geri kal*mış dünyanın müslüman bir ferdi olarak dünyaya açılmıştır. Bu eserler yazarın şahsî problemlerini, ön yargılarını veya eski yerli kültürünü dile getirmek için değil tam aksine başkalarına ulaşmak, onlarla diyalog kurmak ve insanlığın beklediği alternatifleri sunmak için yazıl*mıştır.

Habâbfnin eserleri bütün Mağrib ay*dınlarını etkilemiştir. Mağribli fikir adam*larının yeni felsefî konu, düşünce ve fantezi olarak onun yazılarını ele almaları buna bir delildir. Habâbî benlik ve yoz*laşma, kendini ve başkasını birlikte eleş*tirme, Arap ve İslâm akılcılığının tenkidi, modernizmle öz kültür arasındaki mese*leler ve Batı merkeziyetçiliğinin tenkidi gibi konulara dair yazılarıyla önder bir fi*kir adamı olmuştur.

Eserleri. Habâbî'nin Arapça ve Fran*sızca kaleme aldığı eserleri defalarca ba*sılmış ve önemli bir kısmı çeşitli Doğu ve Batı dillerine çevrilmiştir. Fransızca eser*lerinde adını Lahbabi şeklinde yazmış ve Fransızca'dan Türkçe'ye tercüme edilen eserlerinde bu isim kullanılmıştır. Belli başlı eserleri şunlardır:

1- De l'etre â la personne, essai de personnalisme re*aliste[141]. Mine'l-ka'in ile'ş-şahş, dirâsât fi'ş-şahşâniyyeti'1-vâkı-'iyye adıyla Arapça olarak da basılmıştır.[142]

2- Da clos â Vouvert: vingt propos sur les cultures nationales et la civilisation humaine[143]. Mine'l-münğalik ile'l-müntetih: öşrüne hadisen 'ani'ş-şekâfâti'l-kavmiyye ve'1-hadâreti'l-in-sâniyye adıyla Arapça'ya çevrilen eser[144] Kapalıdan Açığa: Millî Kültür*ler ve Medeniyet adıyla Türkçe'ye de tercüme edilmiştir.[145]

3- Le personna*lisme musulman.[146] Habâbî'nin en önemli eserlerindendir. eş-Şahşâniyyetü'l-İslâmiyye adıyla genişletilip Arapça olarak basılmı[147], aynca İslâm Şahsiyetçiliği adıyla Fransızca'dan Türkçe'ye tercüme edilmiştir.[148]

4- Ibn Khaldün[149]. İbn Haldun mıfâşiran adıyla Arapça'*ya çevrilmiştir.[150]

5- Li-berte ou îiberation?[151]. Mi-ne'1-hürriyyât üe't-teharrür adıyla ve çeşitli ilâvelerle Arapça olarak da yayımlanmıştır.[152]

6- L'ere de la detraumatisation.[153]

7- La rose se meurt.[154]

8- Chants d'esperance.[155]

9- Ma voix â la recherche de sa voie.[156] Şavfî yebhaşü an tarîkin adıyla Arapça olarak da basılmıştır (Dârülbeyzâ.ts. |Dârü'l-kitâb|).

10- Mefâhî-mü mübheme fi'l-tikri'l-iArabiyyi'l-mucâşır.[157]

11- Miseres et lumiere[158]. Bü'ûs ve Ziya'adıyla Arapça ola*rak da yayımlanmıştır (Beyrut, ts. |Menşûrâtü Uveydât]).

12- el-Mucîn fî muş-talattâti'l-ielsete ve culûmi'l-insâniyye (Dârülbeyzâ, ts. (Dârü'j-kitâb|).Felsefe ve beşerî ilimlerle ilgili Fransızca-İngilizce-Arapça terimler sözlüğüdür.

13- Müfek-kirû'İ'İslâm.[159]

14- Le monde de demain: Le tiers-monde accuse.[160]

15- İksîrü'l-hayât.[161]

16- Florilege de poesie arabe et berbere.[162]

17- La crise des valeurs.[163]



Bibliyografya :


Habâbî. Minç'l-hilrriyyât ite'Meharrür, Ka*hire 1972, s. 212-222, 237; a.mlf., eş-Şahşâ-niyyetü'l-îslâmiyye, Kahire 1983, s. 9-48; a.mlf.. Mine'l-kâ'in İte'ş-şahş, Kahire 1983, s. 5-7, 83-101, 107, 173; Süleyman Hayrı Bolay, Felsefî Doktrinler Sözlüğü, İstanbul 1981, s, 218-219; Muhammed Vâkıdî, "Mine'ş-şabşâ-niyyeti'l-vâkı'iyye ile"l-gadiyye", Hıuâr fel*sefî : Kırâ'etü'n-nafcdiyye fi'l-feisefeti'l-'Ara-biyyeti'l-mıfâşıra, Dârülbeyzâ 1985, s. 89-101; Salim Yefût, "el-Hâcisİ's-şâlisı fî felsefe-ti Muhammed 'Azız el-Habâbî", el-Felsefe fi'l-vatam'l-'Arabiyyi'l-mtı'âşır (nşr. Merkezü di-râsâtri-vahdeü'l-Arabiyye). Beyrut 1985, s. 261-273; Med/ja/ ilâ a'mâll Muhammed *AzXz el-Habâbî el-edebiyye ue'l-felsefiyye, Dârül*beyzâ 1986; Nedoe tekrîmiyye li'l-müfek-kiri'l-kâüb Muhammed 'Azîz el-Habâbî, Rabat 1411/1990, s. 23-27, 189-195; M. Fuâd Am-mûr el-Gadiyye ve'1-fikrü't-tenmeviyyü'l-iktişâdî", a.e., s. 31-37; Abdülhamîd el-Mür-silî, "Mine'ş-şarjşâniyye ile"l-ğadiyye", a.e., s. 45-53; M. Mustafa el-Kabbâc. "Mevki^u'l-ğadiyye fî felsefeti'l-Habâbf", a.e,, s. 55-58; Muhammed el-Misbâhî. "Min tecâhüli'ş-şahş ilâ münâhedati'l-kâJin: nazariyye fî laftza-tİ'1-Habâbî el-felsefıyye", a.e., s. 63-73; Sig-rid Hunke, Mohamed Aziz Lahbabi-Phİlo-soph, Poet und Patriot", Zeİtsctırift far Kultu-raustausch, XXl/2, Stuttgart 1971, s. 123-129; Bekri Alâeddin, "eş-Şahşâniyyetü'l-İslâ-miyye", el-Ma'rtfe, sy. 177, Dımaşk 1979, s. 16-148; Nurten Gökalp, "İslâm ve Hristiyan Personalizmi Üzerine", Felsefe Dünyası, sy. 16, Ankara 1995, s. 92-99.
 

mushayef

Acemi Üye
Katılım
19 Ağu 2009
Mesajlar
2
Puanları
0
Yaş
41
selam

lahbabi ile ilginiz nedir. bende yüksek lisans tezi olarak lahbabinin özgürlükten özgürleşmeye adlı doktora tezini çeviriyorum bu konuda lahbabi ile ilgili kaynak önerebilirmisiniz.
 
Üst Alt