• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

Cemil Meriç

Aslı

Usta Üye
Katılım
11 Mar 2009
Mesajlar
10,577
Puanları
83
MERİÇ, CEMİL



(1916-1987)
Fikir adamı ve edebiyatçı.
Balkan savaşları sırasında 1912'de
Meriç nehri yakınlarındaki Dimetoka'-dan Antakya'ya göç eden bir ailenin çocuğu olarak Reyhaniye (şimdi Reyhanlı) ilçesinde doğdu.[731] Tam adı Hüseyin Cemil'dir. Banka müdür*lüğü de yapmış olan babası hâkim Mahmud Niyazi Bey'in görevi münasebetiyle yedi yaşına kadar Antakya'da kaldı. 1923'-te Reyhaniye Rüşdiyesi'nde başladığı eğitimine 1928'de Antakya Sultânîsi"nde (Lycee d'Antioche) devam etti. 1935'te li*seyi bitirmesi gerekirken Fransız mandası altındaki Antakya'da o yıl liseler on bir yıldan on iki yıla çıkarıldığı için mezun olamadı. Milliyetçi eğilimlerinin ağır bastığı lise son sınıfta hocalarına yönelttiği eleş*tirileri yüzünden bitirme imtihanlarına on beş gün kala okulu terketmek zorun*da kaldı. 1936'da İstanbul'a gitti ve on ikinci sınıfa Pertevniyal Lisesi"nde devam etti. Bu sırada Nazım Hikmet ve Kerim Sadi başta olmak üzere dönemin solcu aydınlarıyla tanıştı.
Geçim sıkıntısı yüzünden 1936 Mayısın*da Antakya'ya döndü ve lise öğrenimini Fransız liselerine özgü programı uygula*yan Antakya Sultânîsi'nde tamamladı. Dokuz ay kadar İskenderun'a bağlı bir köy okulunda öğretmenlik yaptıktan sonra İskenderun Tercüme Bürosu'nda başkan yardimcısı oldu. Kısa sürelerle Nahiye mü*dürlüğü, Türk Hava Kurumu'nda sekre*terlik ve belediyede kâtiplik gibi görevler*de bulundu. Nisan 1939'da göz altına alı*narak Antakya'ya götürüldü. 1938'de ku*rulan ve 1939'da Türkiye'ye iltihak eden bağımsız Hatay hükümetini devirmekle suçlandı: idam talebiyle yargılandı, ancak beraat etti.
1940'ta tekrar İstanbul'a gitti ve iki yıl Yabancı Diller Yüksek Okulu'na devam ederek 1942 Haziranında mezun oldu. Fransızca öğretmeni olarak tayin edildiği Elazığ Lisesi'nde iki yılı aşkın bir sure gö*rev yaptıysa da özel hayatında ve işindeki çeşitli sıkıntılar yüzünden İstanbul'a dön*mek zorunda kaldı (1945). Aralık 1946'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakülte-si'nde Fransızca okutmanı oldu. 1974'te emekli oluncaya kadar bu görevini sürdürdü. Bu arada Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne doktora öğrencisi olarak kay*doldu (1951), Işık Lisesi'nde Fransızca ho*calığı yaptı (1952-1954) ve Edebiyat Fakül*tesi Sosyoloji Bölümü'nde dersler verdi.
Küçüklüğünden beri problemli olan görme duyusunun giderek zayıflaması üzerine 1954'te birkaç başarısız göz ameliyatı geçirdi. 1955'te gittiği Paris'te Quinze-Vingts Hastahanesi'nde geçirdiği bir dizi ameliyat da başarısızlıkla sonuçla*nınca hayatının geri kalan kısmını gözleri*ni kaybetmiş olarak sürdürdü. Fikir hayatı ailesi, dostları ve sevenlerinin okuma ve söylediklerini dikte etme konusundaki yardımlarıyla devam etti. 1984'te beyin kanaması ve ona bağlı olarak felç geçirdi; ağır bir hastalık döneminin ardından 13 Haziran 1987'de İstanbul'da öldü ve Ka-racaahmet Mezarlığı'na defnedildi.
İçine kapalı bir çocukluk dönemi geçi*ren Cemil Meric'in kitapların dünyasına yönelmesi erken yaşlarda olmuştur. An*takya'da çıkan Yeni Gün gazetesindeki "Geç Kalmış Bir Muhasebe" başlıklı yazısıyla [732] yayın hayatına atıl*mış, Tarık Mümtaz"ın (Göztepe) çıkardığı Karagöz'de yazılan ve "Fırsat Yoksulu" mahlasıyla şiirleri yayımlanmıştır. İstan*bul'a geldikten sonra "Honore de Balzac" başlıklı ilk yazısı İnsan dergisinde neşre*dilmiş 19411, Ayın Bibliyografyası der*gisinde tercüme tenkitleri yapmış (1942-1943), başında uzun bir Balzac inceleme*sinin de yer aldığı Altın Gözlü Kız çevi*risi yayımlanan ilk eseri olmuştur (1943). 1944-1947 yılları arasında Yurt ve Dün*ya, Yücel, Gün, Amaç dergilerinde ter*cüme tenkitleri, Fransız edebiyat ve dü*şüncesi üzerine İncelemeler neşretmiş, Balzac çevirilerini de sürdürmüştür. Ma*arif Vekâleti'nden tercüme teklifleri almış, yarım kalan Emile çevirisinin ardından Hernani V. Hugo çevirisi "klasikler" dizisi arasında çıkmış*tır 1956-1955 yılında günlük tutmaya ve "Quinze-Vingts Geceleri" adlı bir roman yazmaya başlamışsa da devam etmemiş*tir. Aralıklarla yirmi yıl sürdüreceği gün*lüklere ise 1963'te başlayacaktır. 1960-1964 yıllarında mesaisinin nere*deyse tamamını Hint edebiyatına ver*miştir.
1953'ten sonra ara verdiği yazılarına Dönem ve Çığır dergilerinde yeniden başlayan Cemil Meriç (1965) bir yandan tercüme çalışmalarına devam ederken bir yandan da Yeni İnsan ve Hisar der*gilerinde yazılarını sürdürür; bu arada Saint-Simon İlk Sosyolog-İlk Sosya*list kitabı neşredilir (1967). Emekli olduk*tan sonraki on yıllık süre içinde kendisini daha geniş okuyucu kesimlerine tanıta*cak olan olgunluk dönemi eserleri Bu Üi-/ce'yle(!974) başlamak üzere yayımlanır. Türk Edebiyatı, Kubbealtı Akademi Mecmuası, Pınar, Köprü, Gerçek, Ha*reket, Millî Eğitim ve Kültür gibi dergi*lere, Orta Doğu, Yeni Devir gazeteleri*ne yazılar, Tanzimat'tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi ve Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi'ne mad*deler yazar. Türkiye Millî Kültür Vakfı (1974, 1980), Türkiye Yazarlar Birliği (1981), Kayseri Sanatçılar Derneği (1982) gibi kuruluşlar tarafından kendisine fi*kir ve inceleme dallarında ödül verilen Cemil Meric'in Üsküdar Belediyesİ'nin aç*tığı kültür merkezine de adı konmuştur (2004).
Cemil Meric'in arayışlarla geçen fikir hayatı kendi yaptığı bir tasnife göre şu dönemlere ayrılır: 1917-1925: Koyu müs-lümanlık devri. 1925-1936: Şoven milli*yetçilik devri (Meriç soyadından önce bir ara Şaman ve Yılmaz soyadlarını kullanır). 1936-1938: Sosyalistlik devri. 1938-1960: "Araf" dediği kuluçka devri. 1960-1964: Hint devri. 1964'ten sonra ise sadece Os*manlıdır.[733]
Eserlerinde Türkçe'nin hızla kan kay*betmesi ve mazi ile aradaki çatlağın her geçen gün biraz daha büyümesi, bunun Türk toplumunun bugünü ve yarını üze*rinde icra edeceği yıkıcı tesirler üzerinde durmuştur. Bir düşünce geleneğinden mahrum olmaları yüzünden Eflâtun'un ünlü istiaresinde geçtiği gibi "mağara"-ya kapatılmış olan Türk aydınlarının kısa zaman aralıklarında hızla burçtan burca savrulmalarına işaret etmiştir. Gerçeğin kimsenin tekelinde bulunmadığını, dola*yısıyla ona ancak ortak bir gayret ve açık bir zihinle ulaşılabileceğini, sağ - sol çatışması gibi Avrupa'dan ithal edilen suni kamplaşmaların Türk insanı ve aydınının zaten zayıf ve mecalsiz bırakılmış dinami*ğini iyice körelteceğini, aydınların kendi kültür köklerini olduğu kadar dünya kül*türünü, içine girmek için Tanzimat'tan beri çırpındığımız Avrupa'yı bile son de*rece yetersiz ve sığ bir şekilde tanıdığını belirtmiştir. Türk aydınının Batı karşısın*da içerisine düştüğü aşağılık kompleksi*nin zararlı neticelerini, insan beyninin iki yarım küresi olan Doğu ve Batı'nın ger*çekte bir bütün oluşturduğunu, dar ve ön yargılı düşünmeyi bir kenara bırakma*nın fikir hayatımıza zenginlik kazandıra*cağını ifade etmiştir. Avrupa medeniyeti*ne istihalenin ham bir hayal olduğu ve bir medeniyetin diğerine istihale edemeyece*ği, ancak malzeme alabileceği, Türkiye'de kendi köklerine sahip yeni bir neslin ye*tişmesinin Osmanlıca, Arapça ve Farsça öğrenerek irfan hazinelerini, öte yandan bir Avrupa dili öğrenerek hür bir şekilde Batı'yı tanımakla mümkün olacağı vurgu yaptığı diğer görüşleri arasındadır.
Cumhuriyet dönemi aydınları içinde farklı bir yer tutmasında dürüstlük ve sa*mimiyeti, kendi fikir ve kültür gelenekle*rini hakkıyla özümlemesi, farklı fikri ka*nallara açık bağımsız bir zihin yapışma sahip olması ve Antakya gibi özel şartları bulunan bir ortamda Fransız mandası al*tında kısmen bir sömürge tecrübesi ya*şamış bulunmasının ayrı ayrı payı vardır. O yıllarda Fransız eğitim sistemine göre öğretim yapmakta olan Antakya Sultânî-si'nde. tercüme eserleri basılmış Antu-van Efendi adlı bir Ermeni, Dârülmualli-mîn-i Âliye mezunu Lâmi Bey ve "şair, muhibb-i cemâl, kalender bir Osmanlı" dediği Ali İlmî Fânî, Mülkiye Mektebi mezunu Memduh Selim, Sorbonne dok*toralı Mesud Fânî (Bilgili), Damad Ferid Paşa'nın başyaverliğini yapmış olan Tarık Mümtaz gibi isimlerin bulunuşu da bun*lara eklenebilir. Mesud Fânî o yıllan anla*tırken tâlim ve terbiye kadrosunun milli-yetlerindeki çeşitlilik sebebiyle Antakya Sultanîsi koridorlarını bir nevi "Cem'iy-yet-i Akvam" salonuna çevirdiğini söyler. [734]Kendini "haki*kat arayıcısı" ve "hakikat âşığı" olarak ni*telendiren, siyasî görüşlere ve düşünceyi daraltan ideolojilere mesafeli durmaya çalışan Cemil Meric'e çeşitli fikir, siyaset ve ideoloji çevreleri kendilerine yakın bul*dukları görüşlerini öne çıkararak sahip çıkmışlardır.

Eserleri.


Hind Edebiyatı [735] Saint-Simon: İlk Sosyolog-İlk Sosyalist Ümran*dan Uygarlığa [736] Mağa-radakiler [737] Kırk Ambar İstanbul 1980, İletişim Yayinlan'nın bas*tığı külliyat içinde iki cilde bölünmüş ve I. cildi 1998'de Kırk Ambar: Rümuz-üt Edeh başlığıyla bazı ekleme ve çıkarmalarla yayımlanmıştır); Bir Facianın Hikâyesi [738] Işık Doğudan Gelir [739]Kültürden İrfana [740] Jurnal [741] Sosyoloji Notlan ve Konferans*lar.[742]
Ayrıca Balzac'tan Altın Gözlü Kız (1943), Otuzunda Kadın (1945), Onüç-lerin Romanı (1945), Kibar Fahişelerin İhtişam ve Sefaleti Victor Hugo'dan Hernani (1956); Uriel Heyd'den Ziya Gökalp: Türk Milliyetçiliğinin Temelleri (1980); Maxime Rodinson'dan Batıyı Büyüleyen İslam (1983) adlı ki*tapları çevirmiş. Berke Vardar'la birlikte Antoine Meİllet'den (kapakta belirtilme-mesine rağmen iki bölümden oluşan ki*tabın 2. bölümü Mİchel Lejeune'e aittir) Dillerin Yapısı ve Gelişme si'ni ( 1967) çevirip ilâvelerde bulunmuştur. Thornton VVilder'dan Köprüden Düşenler [743] Victor Hugo'-dan Marion de Lorme [744] yaptığı diğer çevi*rilerdir. Ferit Hakkı Saymen ve Louat ile beraber üniversite öğrencileri için hazır*ladığı Fransızca Yardımcı Metinler adlı kitapçığıyia (1951) Sosyalizm ve Sosyo*loji Tarihinde Pierre Joseph Proudhon [745] İdeoloji { 1970) gibi ya*zılarının basımıyla ortaya çıkan risaleleri ve 1959'da Fransızca hocaları için hazırladığı basılmamış bir Fransızca grameri bulunmaktadır.
Cemil Meriç hakkında çıkan yayınlar: Mehmet Tekin, Cemil Meriç: Şair, Filo*zof, Yazar [746] Ümit Meriç Ya*zan, Cemil Meriç [747]Ah*met Turan Alkan, Doğu ve Batı Arasın*da Cemil Meriç [748] Halil Açıkgöz, Cemil Meriç'le Sohbetler [749] Necmettin Şahiner, Cemil Meriç'le Nur Sohbetleri [750] Cemil Meriç ve Bu Ülkenin Çocukları [751] Mustafa Armağan, Düşüncenin Gökkuşağı: Cemil Meriç [752] Cafer Vayni. Cemil Meriç [753] Mehmet Tekin, Cemil Meric'in Konuş*maları.[754] Bunlardan başka Türk Edebiyatı dergisi Ağustos 1987 sa*yısını Cemil Meric'e ayırmış. Gösteri der*gisi Eylül 1989 tarihinde bir "Cemil Me*riç eki" yayımlamış ve son olarak Kitap Haber dergisi Haziran-Temmuz 2004 tarihli 21. sayısında kapsamlı bir Cemii Meriç dosyasına yer vermiştir.


Bibliyografya :


Cemil Meriç, Bu Ülke, İstanbul 1999 (haz. Mahmut Ali Meriç), hazırlayanın girişi, s. 7-70; Mesud Fânî Bilgili, Manda İdaresinde Hatay Kültür Hayatı, Antakya 1939, s. 15; Ergun Gö*ze. İçimizden 30 Kişi, İstanbul 1975, s. 7-12; Mehmet Çınarlı, Sanatçı Dostlarım, İstanbul 1979, s. 172-189; Kemal Sülker, Saüaş Yılların*da Bir Sürgün, İstanbul 1986, s. 92-100; Ümit Meriç Yazan. Babam Cemil Meriç, İstanbul 1998; Mustafa Armağan. Düşüncenin Gökkuşağı: CemiLMeriç, İstanbul 2001. Mustafa Armağan
 
Üst Alt