• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

6.3. 1950’li Yıllarda Türkiye konu özeti

Talebe

Tarih Talebesi
Yönetici
Vezir
Katılım
21 Mart 2009
Mesajlar
2,255
Tepkime puanı
6,019
Puanları
113
Yaş
39
Takipçiler
12

İtibar:

6. 3. 1950’Lİ YILLARDA TÜRKİYE

6.3. 1. Siyasi Hayat
-14 Mayıs 1950 seçimleriyle başlayan Demokrat Partinin iktidarı kesintisiz olarak on yıl devam etti ve 27 Mayıs 1960 yılındaki askerî darbeyle sona erdi.
-Bu süreç boyunca CHP ana muhalefet partisi görevini üstlendi.
-DP iktidarının ilk yıllarında 18 Temmuz 1932 tarihli genelge ile başlayan ezanın Türkçe okunması uygulamasına 16 Haziran 1950'de son verildi.
-Bu tarihten sonra ezanın okunuşu aslına döndürüldü.
-Yine aynı dönemde halkı kışkırtmak amaçlı Atatürk heykellerine yapılan saldırılar üzerine 25 Temmuz 1951'de Atatürk’ün manevi şahsiyetini korumak için Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun çıkarıldı.
-Köy Enstitüleri 1954’te öğretmen okullarına dönüştürüldü.
-1950’den 1954’e kadar geçen süreçte Türkiye ekonomisinde kalkınmanın yaşandığı bir dönem oldu.
-Ekonomide tarım sektörüne öncelik verildi.
-DP, sanayide de özel sektöre dayalı bir siyaset uyguladı.
-Ekonomiyi geliştirmek için yabancı sermaye teşvik edildi. Bu amaçla 1951’de Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu çıkarıldı.
-Dış politikada ise Sovyet Rusya tehlikesi karşısında ABD’nin desteğini sağlamaya devam edildi.
-1954 seçimlerinin ardından DP, oylarını önemli ölçüde artırarak iktidarını devam ettirdi.
-DP iktidarı döneminde olumlu gelişmeler yaşanırken iç ve dış politikada olumsuz gelişmeler de ortaya çıktı.
-Dış politikada; Kıbrıs Meselesi ve 6-7 Eylül Olayları’nın yaşanması büyük sıkıntılara yol açtı.
-İktidar ve muhalefet çatışmasının en şiddetli olduğu dönemde DP, 1958 yılında yapılacak seçimleri erkene aldı ve seçimlerin 27 Ekim 1957’de yapılacağını duyurdu.
-Altı ay öne alınan seçimleri DP kazandı, ancak diğer seçime göre muhalefet bu seçimden güçlenerek çıkmıştı. -DP %47,7 oy oranı ile 424 milletvekili çıkardı. Bu dönemde de DP kadrolarında ciddi bir değişiklik olmadı. - -TBMM, 2 Kasım 1957’de Celal Bayar’ı 413 oyla üçüncü kez cumhurbaşkanı seçti.
-1958’de Cumhuriyetçi Millet Partisi ile Köylü Partisi birleşip Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) adını aldı.
-Hürriyet Partisi de CHP’ye katıldı.
-Muhalefet partilerinin birleşme yoluna gitmesi, iktidar-muhalefet ilişkilerini daha da sertleştirdi. Muhalefetin birleşmesi üzerine DP öncülüğünde Vatan Cephesi kuruldu.
-Bu durumu hükümetin aleyhine kullanan muhalefetin kışkırtmasıyla ülkedeki siyasî gerginlik arttı.
-Siyasal gerginliği azaltmak ve istikrarı sağlamak isteyen hükümet 18 Nisan 1960’da DP milletvekillerinden oluşan ve olağanüstü yetkilere sahip Tahkikat Komisyonu’nu kurdu.
-Komisyon ülkenin istikrarını bozacak her türlü yıkıcı faaliyete müdahale etme yetkisine sahip olacaktı. Komisyon, kararlarına uymayan yıkıcı faaliyette bulunanlara hapis cezası verme yetkisine de sahip olacaktı.
-27 Mayıs 1960’ta Millî Birlik Komitesi adlı bir cunta yapılanması, Türk Silahlı Kuvvetler adına millî iradeyi hiçe sayarak ülke yönetimine el koydu.
-DP üyeleri tutuklandı, anayasa ve meclis feshedildi.
-Tüm siyasi faaliyetler askıya alındı.

6. 3. 2. Ekonomik Hayat
-1950 seçimleri ile iktidara gelen Demokrat Parti, Liberal ekonomi anlayışını savundu.
-Özel teşebbüsün ön planda olduğu bir ekonomik program benimsendi.
-Yabancı ve yerli sermayenin sanayiye girmesini teşvik etmek amacıyla 1950’de Türkiye Sınaî Kalkınma Bankası kuruldu.
-Ekonomiyi canlandırmak amacıyla 1951’de “Yabancı Sermaye Yatırımlarını Teşvik Kanunu” çıkartılarak yabancı sermayenin Türkiye’ye gelmesi kolaylaştırılmaya çalışıldı.
-Başta Almanya ve ABD firmaları olmak üzere birçok yabancı firma Türkiye’de yatırımlar yaptı. Dönemin en çok tartışılan konularından biri de Petrol Kanunu oldu.
-Bu kanunla birlikte birçok yabancı şirkete Türkiye’de petrol arama izni verildi.
-DP, ekonomide liberalizm politikasını benimsemiş olmasına rağmen yatırımların birçoğunu yine devlet yapmak zorunda kaldı.
-Makine Kimya Endüstri Kurumu,
-Denizcilik Bankası,
-Et ve Balık Kurumu,
Devlet Malzeme Ofisi,
-Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı,
-Ereğli Demir Çelik Fabrikaları gibi birçok Kamu İktisadi Teşekkülü (KİT) kuruldu.
-Demokrat Parti Dönemi’nde tarım sektörü ön planda tutuldu.
-Türkiye nüfusunun büyük bir kesimi kırsal alanda yaşamakta ve tarımla uğraşmaktaydı.
-Çiftçiye ucuz kredi verildi ve tarımda makineleşme hızlandırıldı.
-Geleneksel tarım uygulamalarından modern tarıma doğru geçiş sağlandı.
-Marshall yardımlarıyla başta traktör olmak üzere modern tarım aletlerinin sayısında büyük artış oldu.
-Yapılan tüm çalışmalar ve hava koşullarının tarıma elverişli gitmesiyle 1950-1954 yılları arasında tarımsal üretimde büyük bir artış sağlandı.
-Marshall Planı çerçevesinde yapılan yardımlar sadece tarım alanında değil madencilik, ulaştırma ve bayındırlık alanlarında da kullanıldı.
-ABD, yardımların kara yolları yapımı için de kullanılmasını istedi.
-Bu yüzden demir yolları yapımı durdurulup kara yolları yapımına ağırlık verildi.
-Amerikalı teknik uzmanların girişimiyle 1949'da Kara yolları İdaresi kuruldu.
-II. Dünya Savaşı sonrasında da uygulanmış olan Millî Korunma Kanunu tekrar uygulamaya konuldu. Bütün tedbirlere rağmen ekonomideki sıkıntılar artarak devam etti.

6.3. 3. Sosyal ve Kültürel Hayat
-1950’li yıllardan itibaren kentlerdeki sanayileşme ile beraber köylerden kentlere göçler daha da artarak devam etti. -Türkiye’nin toplumsal ve ekonomik yapısında önemli değişimler beraberinde geldi.
-Bu dönemde Garip Akımı’nın ardından İkinci Yeni şiir anlayışı ortaya çıktı.
-Yine bu dönemde ortaya çıkan Attila İlhan öncülüğündeki Maviciler ise şiirde yeniliği savunup şairanelikten ödün vermeden romantik bir duyarlılıkla toplumcu gerçekçiliğin sözcüsü oldular.
-Dönemin diğer önemli edebiyat topluluğu ise eskiyi inkâr ve reddetmeden yenilik arayışını sürdüren, geleneklere bağlı bağımsız sanatçıların oluşturduğu Hisarcılar Grubu idi.
-Hisarcılar Grubu, edebiyatta millî zevk ve anlayışını sürdürüp yaşayan dili kullandılar.
-Önceden daha çok konserlerde veya radyodan dinlenen müzik, toplumsal, ekonomik, teknolojik alandaki gelişmeler sayesinde endüstri hâline gelmeye başladı.
-1950 sonrasında gelirleri ve şehirle irtibatı artan kırsal kesimde, serbest bırakılan ithalatın da etkisiyle radyo, plak ve müzik cihazlarına olan ilgi arttı.
-Müzik evlere kadar girebilen bir sanat dalı hâline geldi.
-Müzik alanında devlet kontrolü azaldı ve serbestlik sağlandı.
-Tüm dünyada olduğu gibi Jazz (caz) ve Rock’n Roll (rakın rol) gibi müzik türleri bu dönemde Türkiye’yi de etkisi altına aldı.
-Yabancı müzik türlerine olan ilgi, yabancı dilde şarkılar söyleyen yerli sanatçıların ortaya çıkmasını sağladı. -Diğer yandan Klasik Türk müziği ve Türk Halk müziği doğal süreci içinde gelişimini sürdürmeye devam etti. -Dönemin önemli ses sanatçıları arasında Aşık Veysel , Zeki Müren, Müzeyyen Senar yer almaktadır.
-Sinema tarihinde 1950-1960 yılları Yeşilçam Sineması olarak geçmektedir.
-1953’te ilk senaryosu “Kanlı Para” ile sinema hayatına atılan Safa Önal, en fazla filme çekilmiş senaryoya sahip kişi olarak Guinness (Gines) Rekorlar Kitabı’na girmiştir.
-Sefa Önal’ın 395 senaryosu filme çekilmiştir.
-Yeşilçam Sineması bu dönemden itibaren başarılı filmlere imza atmıştır.
 
Üst Alt