• Kaynak menüsünden dosya indirebilmek istiyorsanız lütfen forum kullanım bilgisini okuyunuz

18.yy osmanlı devleti ders notu

  • Konbuyu başlatan zeybek
  • Başlangıç tarihi
  • Cevaplar : 0
  • Görüntüleme : 19K

zeybek

Kalfa Üye
Emekli
Katılım
12 Mart 2009
Mesajlar
54
Tepkime puanı
1
Puanları
8

İtibar:

18.yy osmanlı devleti

Osmanlı Tarihinde Karlofça Antlaşmasıdan Yaş
Antlaşmasına kadar geçen süreye (1699- 1792) Gerileme Devri denir. Gerileme Devrinde dış siyasette temel amaç Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları ile kaybedilen toprakları geri almaktır. Bu amaçla Venedik, Avusturya, Rusya , İran ve Fransa ile 18.yüzyılda savaştı (VARİF ) Ancak Osmanlı Devleti 18.yüzyılda kaybedilen topraklar geri alınamadığı gibi ,yeni topraklar kaybetti. Bu nedenle 1718 Pasarofça antlaşması ile eldeki toprakları koruma siyasetini izledi.

Osmanlı- Rus İlişkileri: PRUT SAVAŞI VE ANT. (1711)
Çar I. Petro Rusya büyük bir devlet yapmak için şu hedefleri (PANİSLAVİZM) belirlemiştir:1) Rusyayı bir Avrupa devleti yapmak 2) Azak denizine ve Kırıma yerleşmek ve Karadenize çıkarak etkili hale gelmek 3) Boğazları ele geçirmek. 4) Açık ve sıcak denizlere inmek.5) Osmanlı hâkimiyetindeki Ortodoksların liderliğini ele geçirmek. 6) Kapitülasyonlardan yararlanmak 7) Lehistanı hâkimiyet altına almak. 8) Orta Asya ve Kafkaslarda hâkimiyet alanın genişletmek. Böylece bütün Slavları birleştirerek (Panislavizm) büyük bir Rus İmparatorluğu oluşturmak
Sebepleri:
Ruslar (Çar Deli Petro) denizlere inme politikasının sonucu olarak Baltık Denizi kıyıları için İSVEÇ ile savaşmış, Ruslara 1709 Poltova Savaşında yenilen İsveç kralı "DEMİRBAŞ (XII.) ŞARL" Osmanlı Devletine sığınmıştı.
Rusyanın emelleri
İsveçlileri takip eden Rus kuvvetlerinin Osmanlı topraklarına girerek tahrip etmeleri,
Osmanlı Devletinin 1700 İstanbul Antlaşmasında Ruslara verdiği AZAK Kalesi'ni geri almak istemesi.
Rusya'nın Osmanlı Ortodokslarını (Eflak , Boğdan , Karadağ ve Sırp) ayaklanmaya teşvik etmesi.
Demirbaş Şarlın Osmanlıyı savaşa teşvik etmesi.
Kırım Hanının Rusyanın Osmanlı Devleti üzerindeki emellerini içeren bir rapor hazırlayarak Padişaha göndermesi.
Savaş: 1711 yılında Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Rus ordusunu Prut nehri yakınlarında kuşattı.Yeniçerilerin disiplinsiz tutumu ve Avrupada Osmanlıya karşı yeniden kutsal ittifak
oluşmasından çekinen Baltacı Mehmet Paşa, zor durumda kalan ÇarI.Petronun isteğini kabul ederek PRUT ANTLAŞMASI imzalandı.(1711). Maddeleri:
Ruslar Azak Kalesini geri verecek ve İstanbul'da elçi bulunduramayacak İsveç Kralı ülkesine rahatça geri dönebilecek
Ruslar Kırım ve Lehistan işlerine karışmayacaklar.
Önemi ve Sonuçları: :
1700 İstanbul Ant. İle verilen yerler ve haklar geri alındı.
Toprak kazanmaya yönelik politikanın ilk adımı olumlu sonuç verdi. Askeri üstünlüğe rağmen diplomatik kayıptır.

1715-1718 OSMANLI - VENEDİK AVUSTURYA SAVAŞLARI

Nedenleri:
Osmanlının Karlofça Antlaşması ile kaybettiği yerleri geri almak istemesi
Venediklilerin Akdenizdeki Osmanlı gemilerine saldırmaları ve Karadağda isyan çıkarmaları
Katolik Venedik baskısına uğrayan Moradaki Ortodoks Rum halkının Osmanlıdan yardım istemesi
Rusyanın Prutta yenilmesinin ve Avusturyanın da
Avrupadaki veraset savaşlarından yorgun çıkmasının Osmanlıya verdiği cesaret
Avusturya'nın Karlofça Antlaşmasının garantörü olarak Mora'nın ve Dalmaçya kıyılarını Venediklilere geri verilmesini istemesi
Osmanlı Devletinin Avusturya'nın isteklerine karşı çıkması
Savaş: Silahtar Ali Paşa Mora'yı geri aldı (1715).Korfu adası
kuşatıldı.Ayrıca Dalmaçya kıyılarında yeniden toprak kazandı. Karlofça Antlaşmasının bozulduğunu ileri süren Avusturya Osmanlı Devletine savaş açtı.Osmanlı ordusu Macaristan'da yapılan
Petervaradin Savaşını kaybetti (1716). Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa barış yapılmasını uygun gördü. İngiltere ve Felemenk (Hollanda) hükümetlerinin araya girmesiyle Venedik ve Avusturya ile PASAROFÇA ANTLAŞMASI imzalandı (1718).
Maddeleri:

1- Mora yarımadası ve Girit limanı Osmanlılarda kalacak
2- Belgrat, Temeşvar, Küçük Eflak ve Kuzey Sırbistan Avusturya'ya
verilecek
3- Dalmaçya ve Arnavutluk kıyılarındaki bazı limanlar Venediklilerin olacak
4- Antlaşma 24 yıl yürürlükte kalacak

Önemi ve Sonuçları:
1) Toprak kazanma isteği toprak kaybıyla sonuçlandı.
2) Orta Avrupadaki Osmanlı varlığı tehlikeye düştü. Belgratın elden çıkmasıyla Avusturya nın Balkanlardaki etkinliği artmıştır. 3) Bunun üzerine Osmanlı Devleti şu önlemleri almıştır: Eflak ve
Boğdanı Osmanlıya daha bağımlı hale getirmek için
Fenerli Rumların ileri gelenleri yönetici olarak atanmıştır. Sınır boylarına seraskerler tayin edilmiştir. Balkan halkının vergi yükü hafifletilmiştir. Kaleler tamir edilerek sınır güvenliği sağlanmıştır. 4) Batıda savunma durumuna geçildi ve batıda kaybettiği yerleri telafi etmek için fetih yönünü doğuya çevirdi.
5) Avrupa devletlerinin yenilemeyeceği anlaşıldı. Osmanlı aydınının batıya bakışı değişti. Batının askeri ve teknik üstünlüğü kabul edilerek ilk batılılaşma hareketi (Lale Devri) başladı
6) Arabuluculuk rollerinden dolayı Hollandaya bazı ticariayrıcalıklar verildi.

OSMANLI - İRAN SAVAŞLARI (1722-1746):
Nedenleri:
İranda iç karışıklıkların çıkması.
Şah Hüseyinin Sünni halka baskı yapması. Kafkasya ve Azerbaycan Sünnilerinin Osmanlıdan yardım istemesi.
Rusya'nın, Kafkasya'yı işgal ederek İranın içişlerine karışması
Batı'daki toprak kayıplarının Doğu'dan telafi edilmek istenmesi.
Osmanlı ve Rus kuvvetlerinin aynı anda Kafkaslarda bulunması, ayrıca Rusyanın Hazar Denizi kıyılarını işgal ederek Şah Hüseyinin oğlu Tahmasbı himayesine alması iki devlet arasındaki işliklerin gerginleşmesine neden oldu. Fransanın aracılığıyla, sorun diplomatik yolla çözümlendi. Rusya ile Osmanlı arasında 1724'DE İSTANBUL ANTLAŞMASI imzalandı.
Maddeleri:

Dağıstan ve Hazar kıyıları Rusya'nın olacak
Azerbaycan, Karabağ, Revan, Tebriz ve Gence Osmanlıların olacak.
Önemi: Osmanlı-ile Rusya arasındaki ilk ittifak antlaşmasıdır.
Böylece Osmanlı ile Rusya, İranın kuzey ve batı taraflarını kendi aralarında paylaşacaklardı. Yeni İran Şahı II. Tahmasb, İstanbul
Antlaşması'nı tanımayarak savaş ilan etti. Bu arada, Damat İbrahim Paşa'nın sorunun çözümünü uzatması Patrona Halil İsyanı1nın çıkmasına neden oldu. III. Ahmet baştan alınarak yerine l.Mahmut getirilmesi ile etkisini artıran Osmanlı ordusu İranın eline geçen Tebriz ve Hemedanı geri aldı. Şah II. Tahmasbın barış teklifi üzerine Iran ile 1732 DE AHMET PASA ANTLAŞMASI imzalandı. Maddeleri:
1- Osmanlı Kafkasya'yı (Gence, Tiflis ve Dağıstan) alacak, 2- Tebriz, Hemedan ve Kirmanşah İrana verilecek
Antlaşma İranda tepkiyle karşılanmış ve Afşarların başında bulunan Nadir Han ayaklanarak II.Tahmasbın hükümdarlığına son vermiştir. Nadir Şah Kerkük, Musul ve Bağdata saldırdı. Savaşın uzaması her iki taraf için de yıpratıcı oldu. Nadir Hanın isteği ile 1746'da, Kasr-ı Şirin'i esas alan Kerden (II.Kasr-ı Şirin) Antlaşması yapıldı. Bu antlaşma ile 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşmasının sınırları kabul edilmiştir.
Sonuç:
1) Osmanlı Devleti, Batı'da kaybettiği topraklan geri alamayınca, Doğu'ya yönelerek toprak kazanmaya çalışmıştı. Fakat önemli bir başarı sağlanamadı ve doğu sınırında herhangi bir değişiklik yapılmadı.
2) Osmanlı doğudan da toprak kazanamayacağını anladı. Doğu sınırında da savunma politikası başlatıldı. Bu tarihten itibaren İran ile önemli bir savaş yapılmadı ve günümüze kadar devam eden bir barış dönemi oluştu. 3) Iran savaşlarının uzaması ve yöneticilerin zevk ve eğlenceye yönelmesi Osmanlı'da iç huzurun bozulmasına ve Patrona Halil İsyanının çıkmasına neden oldu.
4) İran savaşları, Osmanlı - Rus savaşlarının yeniden başlamasına da zemin hazırladı.
5) Kafkaslarda Rus tehlikesinin artması üzerine Osmanlı ile İran Rusya'ya karşı dayanışma gereği duydular.

1736-1739 OSMANLI - AVUSTURYA RUSYA SAVAŞLARI
Savaşın Nedenleri
Rusya ve Avusturya'nın Osmanlı topraklarını ele geçirmek için aralarında gizli anlaşma yapmaları
Rusya'nın Kırım'ı almak ve Osmanlı Ortodokslarını kendisine bağlamak istemesi
Avusturya'nın Sırbistan'ı ve Bosna ve Hersek'i almayı amaçlaması
Rusya'nın, Osmanlılara İran savaşı için yardıma giden Kırım kuvvetlerini engellemesi
Rusya'nın Kırım'a saldırmaları ve Lehistan'a egemen olmayı amaçlaması Osmanlının pasarofça ile kaybettiği toprakları geri almak istemesi
Savaş: Osmanlı Rusların Kırım'a girmeleri üzerine, Rusya'ya savaş ilân etti. Osmanlı birlikleri Rusları Kırım'dan çıkardılar. Karadenizde bulunan Rus donanması imha edildi. Diğer taraftan Bosna'yı almak isteyen Avusturya yenilgiye uğradı. Osmanlılar karşı taarruzla Belgrat'ı geri aldılar. Fransa'nın araya girmesiyle Avusturya ve Rusya ile Belgrat Antlaşmaları imzalandı.
Avusturya İle İmzalanan Belgrat Antlaşması (1739) : Avusturya Temeşvar dışında Pasarofça antlaşması ile Osmanlılardan aldığı yerleri geri verdi. Rusya Avusturya'nın savaştan çekilmesiyle yalnız kaldı. Bu sırada İsveç'te Osmanlı devletinden yana savaşa hazırlandı. Bu durum karşısında Rusya Fransa'nın aracılığıyla İkinci Belgrat Antlaşması imzalandı (1739). Maddeleri:Azak kalesi yıkılacak, fakat Azak Rusya'nın olacak
Rusya, Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacak
Rus çarı protokol bakımından Osmanlı padişahına, Avusturya imparatoruna ve Fransa kralına eşit sayılacak
Antlaşma 27 yıl geçerli olacak
Önemi ve Sonuçları:
Karadeniz Rusya'ya kapatıldı. Karadenizin Türk gölü olduğu son kez onaylandı.
Rusya'nın Avrupa'nın güçlü devletlerinden biri olduğunu Osmanlı kabul etti.
Belgrat Antlaşması Osmanlı Devletinin Batıda imzaladığı son kazançlı antlaşmadır.
Belgrat antlaşmaları sırasında Fransa Osmanlıların lehine arabuluculuk yapmıştı. Bunun karşılığı olarak 1740 yılında I. Mahmut tarafından Fransa'ya verilen KAPİTÜLASYONLAR "sürekli" hale getirildi.
Humbaracı Ahmet Paşanın ilk defa Avrupadaki gelişmelerden etkilenerek yaptığı ıslahatların faydalarını görmüştür.
Belgratın alınması ile Osmanlının Balkanlardaki güvenliği yeniden sağlanmıştır.

1768-1774 OSMANLI - RUS SAVAŞI

Nedenleri
Çariçe II. Katerina'nın Petro'nun yayılmacı politikasını izlemesi. Rusyanın Lehistanın içişlerine karışması ve egemenliğine almak istemesi
Leh yurtseverlerinin Rusya'nın kendinden yana kral seçtirmesine karşı Rusya'ya direniş göstermeleri, Osmanlıdan yardım istemeleri.
Lehli yurtseverlerin Osmanlı topraklarına sığınmaları ve Rusların izlemek bahanesiyle Osmanlı topraklarına girmesi.
Rusların Osmanlılara bağlı olan Bosna ve Herseki Osmanlılar aleyhine kışkırtmaları
Savaş: Rus kuvvetleri Kafkasya, Gürcistan, Ukrayna ve Basarabya üzerine yürüdü. Hotin kalesini alarak Eflak, Boğdanı istila ettiler, Yaş ve Bükreşi aldılar. Osmanlıdan yardım alamayan Kırım, Rus işgaline uğradı. 1771 yılında Baltık denizine de hazırlanan Rus donanması İngilizlerin yardımıyla Akdenize gelerek Mora Rumlarını ayaklandırdı, isyan bastırılınca Ege Denizinde Osmanlı donanmasını yaktılar (Çeşme Baskını 1771- 2. yakılış ). Ruslar Ege Denizine egemen oldular. Prusya Kralı II. Frederik savaşa son vermek için Rusya ile görüşmelere başladı. Ancak anlaşma sağlanmayınca savaş yeniden başladı. Ruslar, Rusçuk ve Silistreyi işgal ettiler, Akdenizdeki donanmaları da Mısır'da isyancılara yardım etti. III. Mustafa üzüntüden öldü, yerine I. Abdülhamit geçti. Ruslar Şumnu yöresinde Osmanlı ordusunun üzerine yürüdüler. Sadrazam Muhsinzade Mehmet paşa güçlü Rus ordularına karşı konulmayacağını gördü. Barış istemek zorunda kaldı. Küçük Kaynarca Antlaşması imzalandı. (1774) ) (I.Abdülhamit Dönemi)
Küçük Kaynarca Antlaşması Maddeleri (1774)

1- Kırım'a bağımsızlık verilecek, Kırım sadece dini bakımdan
halifeye(padişah) bağlı kalacak.
İlk defa halkı tamamen Türk ve Müslüman olan bir toprak kaybedildi. Rusya Kırımı elde etmek için önemli bir adım attı.
Osmanlı Devleti ilk defa siyasi ilişkilerde halifeliğin gücünden
yararlanmaya başladı. Böylece Kırım ile dini ve kültürel bağını devam ettirmeyi amaçladı.
2- Azak kalesi, Kabartay bölgesi, Yenikale, Kerç, Kılburun kaleleri Dinyeper ile Buğ ırmakları arasındaki araziler Ruslara bırakılacak 1. ve 2. maddelerle Osmanlı Devleti, Karadeniz kıyılarını bir daha alamamak üzere kaybetti.
3- Rusya, Osmanlı yönetimindeki Ortodokslarla Eflak ve Boğdan beylerinin haklarını koruyabilecek.
Osmanlı Devleti Ortodoksların koruyuculuğunu Ruslara bıraktı Rusya Osmanlı Devletinin içişlerine karışma hakkı elde etti. Rusların Panslavizm politikasına zemin hazırlandı
4- Rusya Karadenizde donanma bulundurabilecek ve ticaret gemileri serbestçe boğazlardan Akdenize geçebilecekti.
Karadeniz Türk gölü olma özelliğini kaybetti. Karadenizin kuzey sahilleri Rus denetimine girdi.
Ruslar ilk defa boğazlardan sıcak denizlere inme imkânı elde ettiler.
Rusların güney yönünde genişlemesine zemin hazırladı.
5- Rusya, kapitülâsyonlardan yararlanacak,
Rusya ilk defa kapitülasyonlardan yararlanma hakkını elde etti.
6- Rusya, İstanbul'da devamlı elçi bulundurabilecek ve gerekli gördüğü yerlerde konsolosluk açabilecekti.
7- Osmanlı Devleti, Rusya'ya savaş tazminatı ödeyecekti.
Osmanlı Devleti tarihinde ilk defa savaş tazminatı ödedi.
8- Rusya savaş sırasında işgal ettiği Eflak, Boğdan ,Beserebya ve Akdenizdeki adaları Osmanlı Devletine geri verecekti.Osmanlı Devleti de buralarda genel af ilan edecek,halktan bir süre vergi almayacak,halk istediği yere göç edebilecekti.Rus Hıristiyanları kutsal yerleri ziyaret edebilecekti.
Rusya bununla bu bölgelerin halkını kendine bağlamayı amaçlamıştır. Önemi ve Sonuçları:
Dünyanın sayılı devletlerinden olma özelliğini kaybetti.
18.Yüzyılda en ağır antlaşmayı imzaladı.
Diplomasi bakımından yardım ettiği için Avusturyaya Bukovina arazisi verildi.
Bu antlaşma ile Kırım, Osmanlı toprağı olmaktan çıktı ve Balkanlar, Rus tehlikesine açık bir duruma geldi.

1779 AYNALIKAVAK TEHKİHNAMESİ (I. ABDÜLHAMİT )
Bağımsız kalan Kırımın hanını halk seçecekti. Rus taraftarları Kırımda Devlet Giraya karşı isyan çıkardılar. Rus ordusu Kırıma girdi ve Rus taraftarı olan Şahin Girayın Kırım tahtına çıkmasını sağlamıştır. Halk Şahin Giraya isyan etti. Osmanlı devleti, Kırım halkının yardım istedi. Osmanlı Devleti, anlaşmaya aykırı olarak Rusların faaliyetlerine seyirci kalamayacağını Ruslara bildirdi. Fransanın arabuluculuğu ile Aynalıkavak Tehkihnamesi ( düzenlemesi) imzalandı. Maddeleri:1- Ruslar Kırımdan askerini üç ay içinde çekecek. 2- Osmanlı devleti Şahin Girayın hanlığını tanıyacak. Şahin Girayın Rusya ile birlikte hareket etmesi üzerine Kırım halkı isyan etti. Şahin Giray Rusyaya sığındı. Kırımdaki isyanı bahane eden II. Katerina,Kırıma ordu göndererek Kırımı Rusyaya kattığını ilan etti (1783).Savaşacak gücü olmayan Osmanlı Devleti bu olaya ses çıkaramadı.

1787- 1792 OSMANLI - RUSYA AVUSTURYA SAVAŞLARI:
Sebepler:

Osmanlı Devleti'nin Kırım'ın Ruslar tarafından işgalini unutamaması. Osmanlının Rusyanın genişlemesine engel olmak istemesi Rusların antlaşmalara uymaması, İngiltere ve Prusyanın
Osmanlıyı kışkırtması
Rusya ve Avusturya Osmanlı Devletinin Balkan topraklarını paylaşma konusunda anlaştılar (Grek Projesi) .Buna göre; a) Eflak ve Boğdanda Bir Daçya devleti kurulacak, b) Sırbistan, Bosna ve Hersek
Avusturyaya bırakılacak, c) Bizans İmparatorluğu yeniden kurulacaktı.
Savaş: Bu gelişmeler Osmanlı Devletinin toprak bütünlüğünden yana olan İngiltereyi endişelendirdi. Anlaşmayı haber alan Osmanlı Devleti zaten Kırım'ın acısını unutamadığından İngiltere ve
Prusyanın da kışkırtması ile Rusya'ya savaş ilan etti. Avusturya'da savaşa katılınca Osmanlı Devleti her ikisine karşı savaşmak zorunda kaldı. Ruslar; Yaş, Hotin ve Özi kalelerini alarak bölgedeki halkı katlettiler. Bu dürüme çok üzülen I.Abdülhamit vefat etti. III. Selim yenilikler yapılması gerektiğine inanıyor idi.Bu nedenle barış ortamı sağlamak istiyordu.Bu sırada Lehistan halkı da Osmanlı Devletine karşı ayaklanmıştı. Prusyanın Osmanlı Devletine yakınlaşması ve Fransada ihtilalin meydana gelmesi ile Avusturyada olumsuz etkilerinin görülmesi ve Osmanlı Devletinin Prusya ve İsveçle ittifak yapması üzerine Avusturya Osmanlı Devletiyle ZİŞTOVİ ANTLAŞMASINI imzalayarak (1791) Rusya'yı yalnız bıraktı.Maddeleri:
1- Avusturya savaştan önceki sınırlarına çekilecek 2- Osmanlı Rus Savaşlarında Avusturya tarafsız kalacak
NOT: Bundan sonra Avusturya ile Osmanlı Devleti arasında ciddi bir savaş olmamış, hatta I. Dünya Savaşında Osmanlı Devletiyle birlikte savaşmıştır.
NOT: Fransız İhtilalinin yaydığı "Milliyetçilik" akımından en çok etkilenen iki devlet Avusturya ve Osmanlı Devleti'dir.
Ziştovi Antlaşmasından sonra tek başına kalan Rusya ile savaş 1792'ye kadar sürdü. Sonuçta YAŞ ANTLAŞMASI imzalandı(1792).
Maddeleri:Osmanlı Devleti Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu kabul etti.
Dinyester nehri iki devlet arasında sınır olacak ( Akkerman ,Kili ve İsmail kaleleri Osmanlıların , Özi kalesi Rusların )
Gürcistan Rusyanın egemenliğinde olacak
Yaş Antlaşması Osmanlı Devletinin Dağılma Döneminin başlangıcı sayılır.

1798-1801 OSMANLI - FRANSA SAVAŞI (MISIR'IN İŞGALİ)
Sebepler:
Fransızların Akdenizi Fransız gölü haline getirmek ve İngilizlerin Hindistana giden sömürge yollarını kesmek istemeleri
Napolyonun merkezden uzaklaştırılmak istenmesi
Fransızların Yedi Yıl Savaşları (1756-1763) sonunda Amerika ve Okyanuslarda İngiltereye kaptırdığı yerleri telafi etmek istemesi Fransanın Mısırın zenginliklerinden ve ticari imkânlarından yararlanmak istemesi.
1789 yılında Fransız İhtilali meydana gelmişti. Fransa Arnavutluk'taki bazı kıyıları ele geçirince Osmanlı Devleti ile komşu oldu. Fransızlar hem Osmanlı'nın Balkan Milletlerini bağımsız olmaya teşvik ediyor, hem de sömürgecilik faaliyetine başlıyorlardı.
Savaş: Napolyon Bonapart yönetimindeki Fransız kuvvetleri, 1798'de İskenderiye'ye çıktı ve Osmanlı kuvvetlerini yenerek Kahire'yi işgal ettiler. Osmanlı Devleti, bu durum üzerine, İngiltere ve Rusya ile bir anlaşma yaparak Fransa'ya savaş ilân etti. Rus donanması tarihinde ilk defa Boğazlardan geçti.İngiliz ve Rus donanmaları Akdeniz'e girdi. Amiral Nelson komutasındaki İngiliz donanması, anî bir baskınla, İskenderiye limanı yakınlarındaki Ebukır denilen yerde, Fransız donanmasını yaktı (1798).Donanması yok olan Napolyon, Osmanlı Devleti'ni barışa zorlamak için Suriye üzerine yürüdü. Burada Akka Kalesi'ni kuşatan Napolyon, Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Nizâm-ı Cedit askerleri tarafından yenilgiye uğratıldı. Bu yenilgi üzerine Napolyon, yerine General Kleber'i bırakarak gizlice Fransa'ya gitti. Bir süre sonra Osmanlı ordusu Mısır'a girdi. 1802'de Fransa EL- ARİŞ ANTLAŞMASINI imzalamak zorunda kaldı.
Maddeleri: 1- Fransızlar Mısırı boşaltarak Osmanlı Devletine iade edecekler 2- Mısırdaki Fransa askerleri İngiliz gemileriyle Fransaya taşınacak
Sonuçları:1)Fransa Mısır seferinden istediği sonucu alamadı 2)İngiltere Hindistan sömürge yollarının güvenliğini kuvvetlendirdi.3)Rusya ilk defa boğazlardan savaş gemilerini geçirdi ve Balkan milletleri üzerinde etkinlik kazandı 4)III. Selimin yaptığı ıslahatların başarılı olduğu görüldü.5)Topraklarını tek başına koruyamayacağını gören Osmanlı Devleti denge politikası izlemeye başlamıştır. 6) Bu olaydan sonra Osmanlı Devleti Avrupada sürekli elçilik açmaya başladı.

18. YÜZYIL ISLAHAT HAREKETLERİ
18. YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

Osmanlı Devleti, Avrupanın gerisinde kaldığını anlamış ve Avrupayı örnek alarak yenilikler yapmıştır. Pasarofça Antlaşmasından sonra Osmanlı aydınının batıya bakışı değişti. Batının askeri ve teknik üstünlüğü kabul edilerek, ilk kez batılılaşma hareketi başladı. Islahatlar padişah ve devlet adamları tarafından yapılmış, halkın ıslahatlar konusunda bir isteği ve desteği olmamıştır.
Savaşların yenilgiyle sonuçlanması ve toprak kayıplarının devam etmesi, ıslahatların askeri alanda yapılmasına neden olmuştur.
Islahatlar, gösterilen tepkiler yüzünden (özellikle yeniçerilerin) devamlı olmamıştır.
XVII. yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır. Ancak, ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devlet çöküntüden kurtarılamamıştır.
Yenilik çalışmalarında ilk kez batılı uzmanlardan faydalanılmaya başlandı. Islahat hareketleri padişah ve devlet adamlarının öncülüğünde yürütülmeye çalışıldı.
18. yüzyılın ıslahatçıları, gerilemenin nedenleri üzerinde durdular; daha köklü ve kalıcı ıslahatlar düşündüler. Bu amaçla çeşitli Avrupa ülkelerine elçiler gönderilip onlardan bu konuda raporlar hazırlamaları istendi. Özellikle askerî alanda yapılacak ıslahatlar için Avrupa ülkelerinden uzmanlar getirildi.
Islahat, çoğunlukla tepeden geldiğinden, halka mal edilemediğinden ve birçok kimsenin (yeniçeriler, esnaf, bazı din adamları, illerdeki valiler) çıkarına dokunduğundan, tepkiyle karşılandı ve ayaklanmalar çıktı. Bu nedenle devleti güçlendirmeyi, toplumu geliştirmeyi amaçlayan 18. yüzyıl ıslahatlarından da istenilen sonuç alınamadı.
17.yüzyıl ıslahatlarına göre daha esaslı ıslahatlar yapılmıştır.Ancak ıslahatlarla amaçlanan hedefler gerçekleştirilememiş ve devlet çöküntüden kurtarılamamıştır.
Yönetim ve hukuk alanında ıslahat yapılmamıştır




LALE DEVRİ ISLAHATLARI (1718-1730)
1718 Pasarofça Antlaşmasından 1730 Patrona Halil İsyanı'na kadar geçen zamana Lâle Devri denir. Bu dönemin padişahı III. Ahmet, Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'dır.Şairi Nedim, minyatürcüsü Levni, eseri ise Sadabat Köşküdür.
1. Bu dönemde, Haliç ve Boğaziçi kıyılarında birçok eğlence yeri ve köşk yapıldı. Bunların en önemlisi, Sâdâbât köşkü ve bahçesiydi.
2. İlk kez Avrupa devletlerinin önemli merkezlerine geçici elçiler gönderildi. Yirmi sekiz Çelebi Mehmet de Paris'e elçi atandı. Elçilere, Avrupa'nın incelenmesi ve Türkiye'de uygulanması mümkün yeniliklerin yazılması bildirildi.
3. Avrupa'dan alınan ilk teknik araç, matbaa oldu. Yirmi sekiz Çelebi Mehmet, Paris'e giderken oğlu Sait Efendi'yi götürmüştü. Sait Efendi, orada matbaayı tanıdı. Türkiye'ye dönünce, Macar asıllı İbrahim
Müteferrika ile birlikte matbaanın açılması çalışmalarına başladılar. Sadrazam Nevşehirli İbrahim Paşaya, matbaanın yararları üzerine bir rapor sundular. Böylece ilk Türk matbaası açılmış oldu (1727). Matbaada ilk olarak, Vanlı Mehmet'in Sihah-î Cevheri adındaki sözlüğü (Vankulu Sözlüğü) basıldı.
4. Lâle Devrinde İstanbul'un imarına çalışıldı. Fransız mimarîsi (Barok ve Rokoko tarzı) örnek ılınarak birçok yapı inşa edildi. Bu dönemde yapılan eserlerin en özgün olanı III. Ahmet Çeşmesi'dir.
5. İbrahim Paşa, çiniciliğin kaybolmakta olduğunu görerek bu sanatı geliştirmeye çalıştı. İznik ve Kütahya'dan ustalar getirilerek İstanbul'da çini imalâthanesi açıldı.
6. Yeniçerilerden itfaiye bölüğü (Tulumbacılar) kuruldu.
7. Tercüme heyeti oluşturularak Doğu klâsiklerinden ve Aristo'dan
tercümeler yapıldı.
8. Dış ticaretin geliştirilmesine ve bu yolla ülkeye para girmesine çalışıldı.
9. Yalova'da bir kâğıt fabrikası kuruldu.
10. İlk kez çiçek aşısı uygulandı,lale çiçekleri getirildi.
11. İstanbulda yeni kütüphaneler açıldı.
12. Askeri alanda esaslı bir ıslahat görülmedi.Sınırda bazı kaleler ve istihkamlar yaptırıldı.Ayrıca İstanbul surları onarıldı.
NOTLAR:
Avrupanın etkisiyle yapılan ilk ıslahat hareketidir.
Askeri alanda ıslahat yapılmamıştır.
Bu dönemde Avrupa ile savaş yaşanmamış, barış içinde yaşamak fikri ortaya çıkmıştır.Sadece İran ile savaşılmıştır.
İlk kez bu dönemde Avrupanın üstünlüğü kabul edilerek
Avrupadaki yeniliklerden faydalanılma yoluna gidilmiştir.

I.MAHMUT DÖNEMİ ISLAHATLARI
Bu dönemde askerî alanda ıslahata başlandı.
İlk olarak yabancı askerî uzmanlardan yararlanıldı.
Bu sırada Osmanlı hizmetine giren ve aslen Fransız olan Humbaracı Ahmet Paşa (Kont Dö Boneval) Osmanlı ordusunun ıslahına çalıştı.
1) Humbaracı Ahmet Paşa ,Humbaracı Ocağı'nı kurdu.
2) Humbaracı Ahmet Paşa ,ordunun ıslahı için raporlar
hazırladı.Not:Humbaracı Ahmet Paşanın hazırladığı rapor ve plânlar, 1736 yılında Osmanlı-Avusturya savaşında uygulandı ve başarı kazanıldı. 3) Subay yetiştirmek amacıyla Hendesehane (Kara Mühendishanesini kurdu (1734). (Avrupa tarzında ilk teknik okul).
4) Emrindeki kıtaları Avrupa ordularının düzenine göre
örgütledi.Bölük,tabur ve alay örgütlerini kurdu.

NOT: Osmanlı Devletinde Avrupa tarzında ilk askeri ıslahatlar bu dönemde yapıldı.

III. MUSTAFA DÖNEMİ ISLAHATLARI
(Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Baron Dö Tot)
Islahatlar Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Macar asıllı Baron Dö Totun öncülüğünde yapıldı.
1) III.Mustafa lüzumsuz masrafları keserek maliyede ıslahatlar yaptı. 2) İlk defa bu dönemde iç borçlanma sistemi (ESHAM ) uygulandı.
3) Fransızcadan matematik ve astronomiye ait kitaplar tercüme edildi.
4) Avrupa'daki gelişmeleri öğrenmek amacıyla Fransa'ya ve Almanya'ya elçiler gönderildi.
5) III. Mustafa, Baron do Tot'u, Topçu Ocağının ıslahı ile görevlendirdi. Baron do Tot, tophaneyi ıslah edip ağır toplar yerine hafif toplar döktürdü.
6) Artan top ihtiyacının karşılanması için Hasköy'de modern bir top dökümhanesi kuruldu.
7) Sürat Topçuları adında yeni bir ocak kuruldu.
8) Çeşme faciasından sonra donanma da ele alındı, gemi inşaatı
hızlandırıldı.
9) Deniz Mühendishanesi (Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun) açıldı. (1773).

I. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ ISLAHATLARI
Önemli Siyasi Olayları:

Bu dönemde, önceki dönemlerden farklı olarak yabancı askerî uzmanlar getirildi. Bu askerî uzmanların Müslüman olma koşulu ve kıyafetleri konusundaki kısıtlamalar, bu dönemde kaldırıldı .
I. Abdülhamit'in bu dönemde yaptığı ıslahatlar, daha çok askerî alanda yoğunluk kazandı.
I. Abdülhamit'e, Sadrazam Halil Hamit Paşa ve Kaptanıderya Cezayirli Gazi Hasan Paşa yardımcı oldular.
Cezayirli Gazi Hasan Paşa, modern gemi yapımı ve çağdaş denizci yetiştirme amacına yönelik çalışmalar yapmak için Haliç, Karadeniz ve Ege kıyılarında yeni tersaneler inşa ettirdi.
Denizcilik meslek durumuna getirildi.Levent teşkilatına son verilerek Anadoludan denizci asker yazımına son verilmiştir. Ege ve Akdeniz köylerinden toplanan gençler, tersane kışlasında, Sinop ve Midilli'de eğitilerek denizci yetiştirildiler.
Sadrazam Halil Hamit Paşa, kara ordusunun ıslahına önem verdi. Rumeli'de sınır kalelerini onartıp yenilerini yaptırdı.
Baron do Tot'un kurduğu sür'at topçuları birliği canlandırıldı.
İstihkam Okulu açıldı.
Lağımcı ve Humbaracı ocaklarının gelişmesi sağlandı.
Kara ve Deniz kuvvetlerin ıslah etmek için Avrupa%u2019dan çok sayıda mühendis ve uzman getirildi.
Tımar sahiplerini denetlemek için, illere denetçiler gönderildi.
Yeniçerilerin sayımı yapıldı. Eğitim ve disiplin kabul etmeyen yeniçeriler, ocaktan atıldı. Ulufe alım-satımı yasaklandı.
Halil Hamit Paşa tarafından ekonomiyi güçlendirmeye yönelik önlemler alındı.Fakat başarılı olunmadı.
Paranın değerini yükseltmek ve fiyatları dondurmak için emirler çıkarıldı. Yerli mal tüketimi özendirildi.
III.SELİM DÖNEMİ ISLAHATLARI (NİZAM-I CEDİT DEVRİ)
III. Selim, 1791 Ziştovi Antlaşması'nın imzalanmasından sonra, Avrupa hakkında bilgi sahibi olmak amacıyla, dönemin bilim adamlarından Ratıp Efendiyi, elçi olarak Viyana'ya gönderdi. Ratıp Efendi, Avusturya'da görüp incelediklerini bir rapor hâlinde, III. Selim'e sundu. Bu raporda, güçlü bir devlet olabilmenin iyi bir yönetim ve yetkili bir kadroya sahip olmak dış ülkelerle iyi ilişkiler kurmak, halkın refahının sağlanması ve dolu bir hazine ile mümkün olabileceği belirtiliyordu.
III. Selim, ilk olarak Yeniçeri Ocağı'nı ele aldı. Yeniçerilere, haftanın belirli günlerinde eğitim zorunluluğu getirildi. Yeniçerilerin sayısında azaltma yapılıp ücretleri yükseltildi.
Topçu, humbaracı ve lâğımcı ocakları, ordunun teknik sınıfları durumuna getirildi.
Mühendishane-i Berri Hümayun ve Mühendishane-i Bahri Hümayun geliştirildi. Nizam-ı Cedit ordusu kuruldu. Bu orduyu eğitmek için Fransa, Prusya ve İngiltere'den danışmanlar getirildi. Yeni ordunun giderlerini karşılamak için İrâd-ı Cedit hazinesi kuruldu.Bu birliğin eğitimi için Selimiye ve Levent Kışlaları kuruldu.
Denizciliğe önem verildi. Tersaneler yeni baştan ele alınarak, onarıldı ve çalışır duruma getirildiler.
Resmi devlet matbaası kuruldu.
İdarî alanda düzenlemeler yapıldı. Avrupa devletleriyle ilişkilerde, ittifaklar ve denge sisteminin önemi anlaşıldı.
Londra, Paris, Viyana ve Berlin'de sürekli elçilikler kuruldu.
Halkın yerli malı kullanması için Avrupalıların, ülke içinde ticaret yapmaları yasaklandı.
Osmanlı ticaret filosunun çoğaltılması için önlemler alındı.
İlmiye sınıfının ıslahı için çalışıldı.Yeni kitaplar tercüme edildi. Fransızca devletin ilk resmi yabancı dili haline getirildi.
 
Üst Alt