İslam Devletleri Özeti (Emeviler,Endülüs Emevileri,Beni Ahmer)

[Tarih Öğretmeni]

EMEVİLER (661–750 )

Hz. Ali’nin şehit edilmesinden sonra Kûfe halkı Hz.Ali’nin oğlu Hz. Hasan’ı halife ilan etmişti. Ancak kendisinin halife olduğunu ilan ederek Hz.Hasan ile mücadele edeceğini belirtmiştir. Hz.Hasan, Müslümanların birbirlerini öldürmelerine engel olmak ve iç karışıklık oluşturmamak için Muaviye’ye bazı şartlar öne sürerek savaştan çekildi. Buna göre halifelik seçimle belirlenecekti. Muaviye bu teklifi kabul etti. Böylece İslam tarihinde Emeviler Devri denilen yeni bir dönem başlamıştır. Muaviye, Ümeyye ailesinden gelmesinden dolayı be devlete ve hanedana Emeviler denmiştir.
MUAVİYE DÖNEMİ (661–680)
1. Muaviye iç karışıklıkları giderdikten sonra uzun zamandır duran fetih hareketlerine tekrar başladı.
2. İslam orduları 674 ‘te Maveraünnehir bölgesine giderek Buhara, Semerkant ve Tirmiz’i vergiye bağlamışlardır.
3. Muaviye Merv şehrini merkez yaparak Horasan vilayetini kurmuş ve bu bölgeye pek çok Arap yerleştirmiştir.
4. Muaviye zamanında iki defa İstanbul kuşatımıştır. İlk kuşatmada Ebu Eyyup El-Ensârî şehit düşmüştür( 668). İknci kuşatma yedi yıl sürmüş ancak başarı sağlanamamıştır (674–680).
5. Bizans’tan Tunus’u aldılar, Burada Afrikiyye diye bir eyalet oluşturuldu ve Kayravan adında bir şehir kurularak merkez yapıldı.
6. Donanma Rodos ve Girit adalarına seferler düzenlemiştir.
7. Muaviye daha sağlığında oğlu Yezid’i yerine veliaht tayin etti. Böylece halifelik saltanata dönüştü.

YEZİD DÖNEMİ (680–683)
1. Kerbela Olayı: Muaviye’nin ölümü üzerine Yezid geçti. Bunun üzerine Hz. Hüseyin harekete geçti. Küçük bir grupla Kufe şehrine doğru yola çıktı. Ancak Kerbela şehri yakınlarında Yezid’in ordusu tarafından kuşatıldı, direnmesi üzerine etrafındakilerle beraber şehit edildi (680). Hz. Hüseyin’in öldürülmesi İslam Dünyasındaki ayrılıkları daha da arttırdı.
Hz.Ali taraftarları ayrılarak Şİİ mezhebini kurdular (ilk mezhep ayrılıkları başladı).
Bu olay İslam’daki siya*sal çatışmaları daha da hızlandırdı.

2. İslam orduları Kuzey Afrika’da ilerleyişlerine devam ederek Fas ve Cezayir’i fethettiler. Böylece Atlas Okyanusu kıyılarına kadar ulaşıldı. Fakat Ukbe bin Nafi Kayveran’a dönerken şehit edildi.
Bu yenilgi ile Kuzey Afrika’da fetihler durduğu gibi Kayveran Bizanslıların eline geçti.
Yezid ‘den sonra II.Muaviye ve Mervan bin Hakem halife oldular.

ABDÜLMELİK DÖNEMİ (685–705)
1. Halife Abdülmelik iç karışıklıkları giderdikten sonra fetih hareketlerine devam etti.
2. Kuzey Afrika tamamen fethedildi.
3. Arapça resmi dil olarak ilan edildi.
4. İlk İslam parası bu dönemde bastırıldı.

VELİD DÖNEMİ (705–715)
1. Türk illerinde Kuteybe bin Müslim komutasında fetihler yapıldı.
2. Muhammed bin Kasım Hindistan’da Sind ve Güney Pencab’ın fethini gerçekleştirdi.
3. Tarik bin Ziyad komutasındaki birlikler Sebte (Cebelitarik( Boğazı’nı geçerek Vizigotları yendiler (Kadiks Savaşı–711). Böylece İspanya’nın fethi gerçekleşti.
Emevi devletinin en güçlü ve sınırlarının en geniş olduğu dönem halife Velid zamanıdır.

Süleyman Döneminde (715–717) : İstanbul denizden ve karadan kuşatıldı. Fakat alınamadı.
Abdülaziz Dönemi (717–720):Emevilerin en adaletli zamanı oldu. Lüzumsuz harcamalar engellendi.
II.Yezid Döneminde ( 720-724)
1. Hazarlar Kafkasların güneyine indiler ve Azerbaycan’ı istila ettiler.
2. Abbasiler Emevi aleyhine gizli faaliyetlere giriştiler.
HİŞAM DÖNEMİ ( 724–743)
Puvatya Savaşı(732): Abdurrahman’ül-Gafiki komutasındaki İslam orduları Pirene Dağlarını aşarak Fransa’ya girerek Bordo’yu aldılar (732).Fakat Franklarla yaptıkları Puvatya Savaşı’nı kaybettiler, İspanya valisi Abdurrahman’ül-Gafiki şehit düştü ve tekrar ispanya’ya çekildiler.
Puvatya, İslam ordularının Fransa içlerinde ulaştıkları son yer olmuştur.
Müslüman Arapların Batı Avrupa’daki fetih hareketi durmuştu. Pireneler sınır oldu.
Yenilen Müslüman Arap ordusu Fransa’dan geri çekildi ve İspanya da kaldı.
EBU MÜSLİM İSYANI VE EMEVİ DEVLETİ’NİN YIKILMASI (750) :
Yaklaşık 90 yıl süren Emevi hanedanı Horasanlı Ebu Müslim isyan etti. Emevi birliklerini ve son Emevi halifesi II.Mervan’ı da yenerek bu hanedanı ortadan kaldırdı.
Emevilerin Yıkılış Sebepleri
1) Arap milliyetçiliği yaparak Arap saltanatı oluşturmaları ve kendilerinden olmayan Müslümanlara köle muamelesi yapmaları.(Arap olmayan Müslümanlara “Mevali” diyorlardı.)
2) Önemli görevlere Emevi ailesinden olanların getirilmesi ve bu durum sonucu oluşan Arap kabileleri arasındaki huzursuzluk.
3) Emevi ailesi arasındaki geçimsizlikler ve taht kavgaları
4) Fetihlerin durması.
5) Ülkedeki ekonomik dengesizlik
6) Hz.Ali taraftarlarının ( Şiiler), Hz. Abbas’ın soyundan gelenlerin ve Haricilerin çalışmaları.
7) Sınırların çok genişlemesi ve merkezden kontrolünün zorluğu
Emeviler Döneminin Genel Özellikleri
1. Emeviler döneminde sınırlar doğuda Seyhun nehrine batıda Atlas okyanusuna, kuzeyde pirene dağlarına ve Anadolu içlerine kadar genişlemişti.
2. Emeviler döneminde İslam kültür ve uygarlığının temelleri atıldı.
3. Emeviler devrinde halifelik babadan oğula geçmeye başladı ve halifelik bir saltanata dönüştü.
4. Türklerle Araplar arasında şiddetli mücadeleler yapıldı.( Emevilerin Arapçılık politikası bunda etkili olmuştur.)
5. Ülke yönetimi eyaletlere bölünmüştür.
6. Emeviler, Hz.Muhammed ve Dört Halife dönemlerindeki basit ve gösterişten uzak İslâm Devleti'ni, zaman ve şartların sonucunda Bizans ve Sasanilerden de yararlanarak, tam teşekküllü bir Arap Devleti haline getirdiler.
7. Fethedilen yerler zamanla İslâmlaştı. Hatta İran ve Türkistan hariç Araplaştı.
8. Emevilerin izlediği Arap milliyetçiliği politikası İslâmiyet’in diğer milletler arasında yayılmasını engellemiştir.
Emeviler Döneminde Türklerle İlişkiler
1. Hz. Ömer döneminde Müslümanlarla Türkler komşu oldular.
2. Hz. Osman döneminde de bir taraftan Kafkaslarda, diğer taraftan Maveraünnehir'de Türklerle (Türgiş Devleti) savaşlar başladı.
3. Türklerle Araplar arasındaki büyük savaşlar Emeviler döneminde olmuştur. I.Velid döneminde Kuteybe b. Müslim Maveraünnehir'in fethini gerçekleştirdi (715). Bu sırada Türgeşlerin başında bulunan Sulu Han, Türk şehirlerini tekrar geri aldı. Sulu Han’dan sonra yerine geçen Boğa Tahran Emevilerin Horasan valisi tarafından öldürülünce Maveraünnehir’de Araplar rahatlamışlar ve bölgede Türklerle mücadele edecek bir Türk devleti kalmamıştır.
Sulu Han'ın yerine geçen Bağa Tarkan zamanında savaşlar devam etti. Fakat Bağa Tarkan'ın Emeviler tarafından öldürülmesinden sonra Emeviler kesin olarak Maveraünnehir'e yerleştiler.

ENDÜLÜS EMEVİ DEVLETİ

(756–1031)

1. Emeviler hanedanı sona erince, Abbasilerin elinden kaçan Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman Endülüs’e (İspanya’ya ) gelerek burada Endülüs (İspanya) Emevi Devleti’ni kurdu. Başkenti Kurtuba’dır.
2. Endülüs Emevileri sınırlarını genişletmek yerine bilim ve kültür alanında gelişmelere önem verdiler
3. Birçok su kanalı, kütüphane ve medrese inşa ettiler.
4. Başkent Kurtuba dünyanın en önemli ilim merkezlerinden biri oldu. İslâm dünyasındaki eserler Endülüs'e taşındı.
5. Bazı Avrupalı gençler hatta papazlar Endülüs'e gelerek medreselerde ilim tahsil ettiler. Avrupa kültür ve medeniyetinin oluşumunda Endülüs Emevileri’nin katkısı tartışılmaz bir gerçektir.
6. Endülüs Emevileri kurdukları deniz ticaret filosu ile ticarette de söz sahibi oldular.
7. III. Abdurrahman döneminde (912–961) en güçlü zamanını yaşamıştır. III.Abdurrahman İspanya’da ilk defa “halife” unvanını kullanmıştır.Böylece İslam dünyası siyasi bakımdan Abbasiler,Endülüs Emevileri ve Fatımiler olmak üzere üç kuvvet tarafından temsil edilmeye başlanmıştır.
8. Endülüs Emevi Devleti, II. Hakem’in ölümünden sonra karıştı ve yerine geçenler birliği sağlayamadılar.
9. İç karışıklıklar ve Hıristiyan İspanya krallıklarının baskıları sonucunda Endülüs Devleti 14 beyliğe ayrılarak ortadan kalktı (1031).Kuzey Afrika’da kurulan Murabıtlar ve ardından Muvahhitler, Endülüs’e hâkim oldular.

BENİ AHMER

( GIRNATA) DEVLETİ

(1232–1492)

1. Muvahhitlerin yıkılmasından sonra (1212) birçok şehir İspanyolların eline geçmişti. Muhammed bin Ahmer İspanyollar ile mücadele ederek Gırnata şehri merkez olmak üzere Beni Ahmer Devleti’ni kurdu.
2. Bu dönemde İspanya’da yüksek bir İslam kültürü ve medeniyeti oluştu.
3. XV. yüzyılın sonunda Kastilya kraliçesi İzabella ile Aragonya kralı Ferdinand'ın evlenmesinden sonra ispanya birliği kuruldu. Bu olay sonunda Beni Ahmer Devleti yıkıldı. Endülüs’teki İslâm eserleri tahrip edildi. Müslümanlar ve Yahudiler katliamlara uğradılar.
4. Osmanlı padişahı II. Bayezıd’ın emriyle hayatta kalan Müslüman ve Yahudiler, Hızır ve Oruç reisler tarafından kurtarılmışlardır (1492).
5. Beni Ahmer Devleti’nin yıkılması ile İspanya’daki, İslam hâkimiyeti bu şekilde sona ermiş oldu.

Benzer Konular

• Endülüs Emevi ve Beni Ahmer Devleti...
• Endülüs Emevileri...
• İslam Öncesi Türk Tarihi Özeti...
• Endülüs Emevileri - tarih şeridi...
• İlk Türk İslam Devletleri...